GVK
2002 YILINDA TAM MÜKELLEF GERÇEK KİŞİLERCE ELDE EDİLEN MENKUL KIYMET GELİRLERİNİN VERGİLENDİRİLMESİ VE YILLIK GELİR VERGİSİ BEYANNAMESİ
2002 YILINDA
GERÇEK KİŞİLERCE ELDE EDİLEN
MENKUL KIYMET GELİRLERİNİN
VERGİLENDİRİLMESİ
VE
YILLIK GELİR VERGİSİ BEYANNAMESİ
Hazırlayan
SİGMA
YEMİNLİ MALİ MÜŞAVİRLİK A.Ş.
İÇİNDEKİLER
1. Gelir ve Gelir Vergisi nedir ?. 7
2. Gelir Vergisinin esasları nelerdir ?. 7
3. Gelir ne zaman elde edilir ?. 7
6. Yurt dışında oturma veya çalışma izni bulunan vatandaşlarımız nasıl vergilendirecektir ?. 8
7. Yıllık Gelir Vergisi Beyannamesi nedir ?. 8
8. Yıllık beyanname ne zaman verilir ?. 9
9. Yıllık beyanname nereye verilir ?. 9
10. Yıllık beyanname nasıl verilir ?. 9
12. Yıllık beyannameye hangi belgeler eklenir ?. 10
13. Yıllık beyanname verilmezse ne olur ?. 10
14. Aile bireylerinin gelirleri birleştirilerek mi vergilendirilecektir ?. 10
15. Yıllık Gelir Vergisi kimin adına hesaplanır ?. 11
16. Yıllık Gelir Vergisi hangi tutar ve oranlar üzerinden hesaplanır ?. 11
17. Yıllık Gelir Vergisi nasıl hesaplanır ?. 11
18. Yıllık Gelir Vergisi ve Fon Payı ne zaman ödenir ?. 12
19. Yıllık Gelir Vergisi ve Fon Payı nereye ödenir ?. 12
20. Yıllık Gelir Vergisi ve Fon Payının ödenmemesi halinde ne olur ?. 12
21. Stopaj (vergi tevkifatı) nedir ?. 13
II. BÖLÜM YILLIK BEYANNAME İLE İLGİLİ BİLGİLER.. 13
22. Kimler yıllık beyanname vermek zorundadır ?. 13
23. Hangi hallerde yıllık beyanname verilmez ?. 14
A-Tam mükelleflerde yıllık beyanname verilmeyecek gelirler: 14
B-Dar mükelleflerde yıllık beyanname verilmeyecek gelirler: 18
24. İstisna hadleri içinde kaldığı için beyannameye dahil edilmeyecek kazançlar nelerdir ?. 19
III. BÖLÜM MENKUL SERMAYE İRATLARI İLE İLGİLİ BİLGİLER.. 19
25. Menkul sermaye iradı sayılan gelirler hangileridir ?. 19
26. Menkul sermaye iradı sayılmayan gelirler hangileridir ?. 20
27. Menkul sermaye iratlarında hangi istisnalar bulunmaktadır ?. 21
A-MENKUL KIYMET FAİZ GELİRLERİ 21
28. Menkul kıymet faiz gelirleri hangileridir ?. 21
29. Menkul kıymet faiz gelirleri stopaja tabi midir ?. 22
30. Menkul kıymet faiz gelirleri için yıllık beyanname verilecek midir?. 22
31. Menkul kıymet faiz gelirleri indirim oranına tabi midir ?. 23
32. Mevduat faizleri hangileridir ?. 24
33. Mevduat faizleri stopaja tabi midir ?. 24
34. Mevduat faizleri için yıllık beyanname verilecek midir?. 25
35. Mevduat faizleri indirim oranına tabi midir ?. 25
36. Repo kazançları hangileridir ?. 25
37. Repo kazançları stopaja tabi midir ?. 26
38. Repo kazançları için yıllık beyanname verilecek midir?. 26
D- ÖZEL FİNANS KURUMLARINCA ÖDENEN KAR PAYLARI 26
39. Özel finans kurumlarınca ödenen kâr payları hangileridir ?. 26
40. Özel finans kurumlarınca ödenen kâr payları stopaja tabi midir ?. 26
41. Özel finans kurumlarınca ödenen kâr payları için yıllık beyanname verilecek midir?. 27
42. Özel finans kurumlarınca ödenen kar payları indirim oranına tabi midir?. 27
43. Alacak faizleri hangileridir ?. 27
44. Alacak faizleri stopaja tabi midir ?. 28
45. Alacak faizleri için yıllık beyanname verilecek midir?. 28
46. Alacak faizleri indirim oranına tabi midir ?. 28
47. Kâr payı hangileridir ?. 28
48. Kâr payları stopaja tabi midir ?. 29
49. Kâr payları için yıllık beyanname verilecek midir?. 29
50. Yatırım fonlarından elde edilen kâr payları beyan edilecek midir?. 30
51. Kâr payları indirim oranına tabi midir ?. 30
52. Yatırım ortaklıklarından elde edilen kâr payları indirim oranına tabi midir ?. 30
54. Vergi alacağı hangi kar payları üzerinden hesaplanacaktır ?. 31
H- DİĞER MENKUL SERMAYE KAZANÇLARI 31
55. Diğer menkul sermaye kazançları hangileridir ?. 31
56. Diğer menkul sermaye kazançları stopaja tabi midir ?. 31
57. Diğer menkul sermaye kazançları için yıllık beyanname verilecek midir?. 31
58. Diğer menkul sermaye kazançları indirim oranına tabi midir ?. 31
I- DÖVİZ CİNSİNDEN VEYA ENDEKSLİ MENKUL KIYMETLER.. 32
59. Döviz cinsinden yahut endeksli olarak elde edilen menkul sermaye kazançları ne olacaktır ?. 32
61. Kur ve endeks farkları stopaja tabi midir ?. 32
62. Döviz cinsinden açılan hesaplarda hangi döviz kuru esas alınacaktır ?. 32
64. Menkul sermaye kazançlarından indirilebilecek giderler hangileridir ?. 33
65. Menkul kıymet değer artış kazançları hangileridir ?. 33
66. Menkul kıymet değer artış kazançları stopaja tabi midir ?. 33
67. Menkul kıymet değer artış kazançları için yıllık beyanname verilecek midir?. 33
68. Vergilendirilecek menkul kıymet değer artış kazançları indirim oranına tabi midir ?. 35
69. Menkul kıymet alım-satım zararları alım-satım kazançlarından mahsup edilebilir mi ?. 35
V. BÖLÜM MENKUL SERMAYE KAZANÇLARININ YILLIK BEYANNAME İLE BİLDİRİLMESİ 35
71. İndirim oranı uygulanmayacak menkul sermaye kazançları hangileridir?. 36
73 İndirim oranı nasıl uygulanır ?. 37
74. Menkul kıymet gelirleri üzerinden yapılan stopaj ödenecek vergiden nasıl indirilecektir?. 37
ÖRNEK 1- Mevduat faizi, repo geliri ve fon katılma belgesi kar payı: 38
ÖRNEK 2- Ücretler ve fon katılma belgesi kâr payı: 38
Örnek 3- Emekli aylığı ve özel finans kurumundan alınan kâr payı: 38
ÖRNEK 5- Kira gelirleri ile repo geliri: 40
ÖRNEK 6- Ücret ve Hisse senedi alım-satım kazancı: 40
ÖRNEK 7- Gayrimenkul Yatırım Ortaklıkları Kar Payı: 41
ÖRNEK 9- 26.7.2001 tarihinden önce ihraç edilmiş Devlet Tahvili faiz geliri: 42
ÖRNEK 10- Özel Sektör Tahvil faiz geliri: 42
GİRİŞ
Bilindiği üzere 1998 yılında çıkarılan 4369 sayılı Kanunla Gelir Vergisi Kanunu’nda oldukça önemli ve radikal değişiklikler yapılmış ancak, kamuoyunda oluşan tepkiler nedeniyle 1999 yılında çıkarılan 4444 sayılı Kanunla, bu değişikliklerin bir kısmının uygulanması 2003 yılına ertelenmiştir.
Bu erteleme sırasında, 1999 ila 2002 yılları arasında, gerçek kişilerce elde edilen ve stopaj yolu ile vergilendirilen mevduat faizleri, repo gelirleri, özel finans kurumlarından alınan kâr payları ile menkul kıymetler yatırım fonu katılma belgelerinin kâr payları ve üç aydan fazla elde tutulan hisse senetlerinin alım-satımından elde edilen gelirler, gelir vergisinden istisna edilmiştir.
2001 yılında çıkarılan 4710 sayılı Kanunla da 31.12.2004 tarihine kadar uygulanmak üzere 26.07.2001 ila 31.12.2002 tarihleri arasında ihraç edilen Devlet tahvilleri ve Hazine bonolarından elde edilen faiz gelirleri ile bunların elden çıkarılmasından sağlanan diğer kazançlar toplamının bir kısmına gelir vergisi istisnası tanınmıştır.
Bu durumda, 2002 yılında gerçek kişiler tarafından elde edilen Gelir Vergisi Kanunu’nun 75’nci maddesinde yazılı bazı menkul kıymet faiz gelirleri ile vergi alacağı dahil kâr payları ve alım-satım kazançlarının (indirim oranı veya endeksleme uygulamasına tabi olanlarda indirim oranı veya endeksleme uygulaması yapıldıktan sonra kalan kısımlarının) belli bir tutarı aşması durumunda, bu gelirlerin 2003 yılı Mart ayında verilecek yıllık gelir vergisi beyannamesi ile beyan edilmesi zorunlu bulunmaktadır.
Bu çalışmada 2002 takvim yılında GERÇEK KİŞİLERİN yıllık gelir vergisi beyannamesi ile beyan edilmesi zorunlu menkul sermaye gelirlerine ilişkin özet bilgi verilmesi hedeflenmiş olup özellikle mevduat faizleri, repo kazançları, menkul kıymet faiz gelirleri, kâr payları ile hisse senedi, Devlet Tahvili ve Hazine Bonosu alım satım kazançlarının vergilendirilmesi üzerinde durulmuştur.
Sadece menkul kıymet gelirlerinin vergilendirilmesine yönelik özet bilgi vermek amacı ile düzenlenen ve herhangi bir şekilde müşavirlik ve danışmanlık amacı taşımayan bu çalışmada, 2002 takvim yılında uygulanacak olan vergi mevzuatı, 15.09.2002 tarihi itibariyle geçerli şekli ile dikkate alınmıştır.
Yapılan açıklamalar genel bilgileri içerdiğinden menkul sermaye geliri elde eden GERÇEK KİŞİLERİN kendi özel durumları ile ilgili olarak mali müşavirlerine danışmaları zorunludur.
I. BÖLÜM
GENEL BİLGİLER
1. Gelir ve Gelir Vergisi nedir ?
Gelir, bir gerçek kişinin bir takvim yılı içinde elde ettiği kazanç ve iratların safi tutarıdır.
Gelir Vergisi Kanunu’na göre, gerçek kişilerin gelirleri gelir vergisine tabidir.
2. Gelir Vergisinin esasları nelerdir ?
1-Gelirin şahsiliği esası: Bir gelirin vergiye tabi olması, bir gerçek kişi tarafından ve bu kişinin faaliyetinin veya sermayesinin sonucu olarak elde edilmesi şartına bağlıdır.
Bu nedenle vergiye tabi olanın sakat olması gibi bazı haller, gelir sahibine ek avantajlar sağlayabilmektedir.
2-Gelirin genelliği esası: Vergi sistemimizde yıllık beyanname verilmesi ve birden fazla kaynaktan elde edilen ve beyanı gereken gelirlerin yıllık beyannamede toplanarak toplam gelir üzerinden vergi hesaplanması esastır.
Ancak istisna hadleri içinde kalan gelirler ile Kanunun 86 ncı ve geçici 55 ve 59 uncu maddelerinde sayılan yıllık beyanname verilmeyecek gelirler, beyannameye dahil edilmez ve bunlar üzerinden ayrıca vergi alınmaz.
3-Beyan esası: Gelir vergisi ilke olarak kişilerin yani mükelleflerin beyanı üzerine alınır.
Ancak bazı hallerde bu esas yerine stopaj usulü de uygulanmaktadır.
4-Takvim yılı esası: Bir takvim yılı içinde bir gerçek kişi tarafından elde edilen gelir, vergiye tabidir.
Dolayısıyla 1 Ocak ila 31 Aralık tarihleri arasında elde edilen ve vergiye tabi olan gelir üzerinden gelir vergisi ödenmesi gerekmektedir.
5-Gerçek ve safi gelir esası: Vergi, gerçek gelir üzerinden alınır. Belirlenmiş bazı tutarlara veya durumlara göre vergi alınması hali istisnaidir.
Vergi aynı zamanda safi tutar üzerinden alınmakta yani gelirin elde edilmesi ve gelir kaynağının devamlılığı için yapılan bazı masraflar gelirden düşülmektedir.
3. Gelir ne zaman elde edilir ?
Gelir vergisi alınmasını gerektiren olay, gelirin elde edilmesidir.
Elde etme, geliri oluşturan kazanç ve iratlara hukuki ve iktisadi olarak tasarruf edilmesidir.
Kanun elde etmeyi, ticari ve zirai kazançlarda tahakkuk esasına; ücret, serbest meslek kazancı, gayrimenkul ve menkul sermaye iradı ile diğer kazanç ve iratlarda, tahsil esasına bağlamıştır.
Tahakkuk esasında hukuki olarak gelire tasarruf edebilme yeterli iken tahsil esasında, gelirin fiilen elde edilmesi gerekmektedir.
Örneğin, 2002 yılında alınan bir hisse senedi nedeni ile 2002 yılında alınan kâr payı (temettü) 2002 yılının, 2003 yılında alınan kâr payı ise 2003 yılının geliri olacak ve bu yıllarda vergilendirilecektir.
4. Tam mükellef kimdir ?
Aşağıda sayılan gerçek kişiler tam mükelleftirler:
1-Türkiye’de yerleşmiş olanlar: Aşağıdaki gerçek kişiler Türkiye’de yerleşmiş sayılırlar:
-Türkiye’de yerleşmek niyetiyle oturdukları bir evi (ikâmetgahı) bulunanlar,
-Bir takvim yılı içinde Türkiye’de devamlı olarak altı (6) aydan fazla oturanlar (Geçici ayrılmalar Türkiye’de oturma süresini kesmemektedir.).
Kanuna göre, aşağıda yazılı yabancılar memlekette altı aydan fazla kalsalar dahi, Türkiye’de yerleşmiş sayılmamaktadırlar:
-Belli ve geçici görev veya iş için Türkiye’ye gelen iş, ilim ve fen adamları, uzmanlar, memurlar, basın ve yayın muhabirleri ve durumları bunlara benzeyen diğer kimselerle, tahsil veya tedavi veya istirahat veya seyahat maksadiyle gelenler;
-Tutukluluk, hükümlülük veya hastalık gibi elde olmayan sebeplerle Türkiye’de alıkonulmuş veya kalmış olanlar.
2-Resmi daire ve müesseselere veya merkezi Türkiye’de bulunan teşekkül ve teşebbüslere bağlı olan ve bu kurumların işleri dolayısıyla yabancı ülkelerde oturan Türk vatandaşları (Ancak bu kişiler, bulundukları ülkelerde elde ettikleri gelirler üzerinden gelir vergisi veya benzeri bir vergi ödemişlerse bu gelirleri Türkiye’de ayrıca vergilendirilmemektedir.).
Tam mükelleflerin, Türkiye içinde ve dışında elde ettikleri kazanç ve iratların tamamı gelir vergisine tabidir.
5. Dar mükellef kimdir ?
Türkiye’de yerleşmiş olmayan gerçek kişiler dar mükelleftirler.
Dar mükelleflerin sadece Türkiye’de elde ettikleri kazanç ve iratlar gelir vergisine tabidir.
6. Yurt dışında oturma veya çalışma izni bulunan vatandaşlarımız nasıl vergilendirilecektir ?
210 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliğine göre, çalışma veya oturma izni alarak altı aydan daha fazla bir süredir yurt dışında yaşayan Türk vatandaşları, Türkiye’de elde ettikleri kazanç ve iratları bakımından dar mükellef olarak vergilendirilmektedirler
Ancak 4 üncü cevapta belirtildiği gibi, resmi daire ve müesseselere veya merkezi Türkiye’de bulunan teşekkül ve teşebbüslere bağlı olan ve bu kurumların işleri dolayısıyla yabancı ülkelerde oturan Türk vatandaşları tam mükellef olarak vergilendirilmektedirler.
7. Yıllık Gelir Vergisi Beyannamesi nedir ?
Gerçek kişi mükellefler tarafından Gelir Vergisi Kanunu’nun 2 nci maddesinde belirtilen çeşitli kaynaklardan, bir takvim yılı içinde elde edilen kazanç ve iratların bir araya getirilerek toplandığı ve bu şekilde hesaplanan gelirin vergi dairesine bildirildiği beyanname, yıllık gelir vergisi beyannamesidir.
Gelir Vergisi Kanunu’nun 2 nci maddesinde sayılan gelir kaynakları şunlardır:
1. Ticari kazançlar,
2. Zirai kazançlar,
3. Ücretler,
4. Serbest meslek kazançları,
5. Gayrimenkul sermaye iratları,
6. Menkul sermaye iratları,
7. Diğer kazanç ve iratlar.
Mükelleflerin gelirlerini yıllık beyannamede toplayarak beyan etmeleri esastır. Ancak bazı gelirler için yıllık beyanname verilmemektedir.
8. Yıllık beyanname ne zaman verilir ?
Bir takvim yılına ait beyanname;
-Gelirin sadece gayrimenkul sermaye iradından (kira gelirlerinden) ibaret olması halinde ertesi yılın OCAK ayı içinde,
-Gelirin sadece basit usulde tespit edilen ticari kazançlardan ibaret olması halinde ertesi yılın ŞUBAT ayı içinde,
-Diğer hallerde ertesi yılın MART ayı içerisinde verilir.
Bu durumda bir gerçek kişinin 2002 yılında elde ettiği gelirin sadece yıllık beyanname ile bildirilmesi gereken kira gelirlerinden oluşması halinde beyanname, 2003 yılı Ocak ayı içerisinde; gayrimenkul sermaye iradı yanında yıllık beyanname ile beyanı gereken diğer gelirlerinin de bulunması halinde 2003 yılı Mart ayı içerisinde verilecektir.
Takvim yılı içinde yurdu terk edenlerin beyannameleri yurdu terk tarihlerinden önceki 15 gün içinde, ölüm halinde ise ölüm tarihinden itibaren 4 ay içinde verilmelidir.
Beyanname verme süresinin son gününün tatil gününe rastladığı hallerde, tatili izleyen ilk iş günü beyanname verilebilir.
9. Yıllık beyanname nereye verilir ?
Tam mükellefiyette yıllık beyanname, geliri elde edenin ikametgahının bulunduğu yer vergi dairesine 2 (iki) örnek olarak verilir.
Ticari ve mesleki kazançları defter tutmak suretiyle gerçek usulde tespit edilen mükelleflerin beyannameleri ise işyerlerinin bulunduğu yer vergi dairesine verilmektedir.
Dar mükellefiyette yıllık beyanname, Türkiye’de vergi muhatabının bulunması halinde muhatabın Türkiye’de oturduğu yerin, Türkiye’de vergi muhatabının bulunmaması halinde ise geliri sağlayan işyerinin bulunduğu yer vergi dairesine verilecektir.
10. Yıllık beyanname nasıl verilir ?
Beyanname ilgili vergi dairesine elden verilebileceği gibi taahhütlü olarak posta yolu ile de gönderilebilir.
Taahhütlü posta yolu ile beyannamenin gönderilmesi halinde postaya verilme tarihi, beyannamenin vergi dairesine verilme tarihi yerine geçecektir. Bu yolun seçilmesi halinde her bir mükellefe ait beyanname ve eklerinin tek bir zarfa konulmasına ve zarfın üzerine mükellefle ilgili bilgilerin yazılmasına ayrıca dikkat edilmelidir.
11. Yıllık beyanname nedeni ile damga vergisi, eğitim katkı payı ve özel işlem vergisi ödenecek midir ?
Evet. Yıllık gelir vergisi beyannameleri maktu damga vergisi, eğitim katkı payı ve özel işlem vergisine tabidir.
2003 yılında verilecek Yıllık Gelir Vergisi Beyannameleri nedeni ile ne kadar Damga Vergisi, Eğitime Katkı Payı ve Özel İşlem Vergisi ödeneceği henüz bilinmemekte olup 2002 yılında verilen Beyannameler nedeni ile 1.420.000 TL Damga Vergisi, 1.000.000 TL Eğitime Katkı Payı ve 4.000.000 TL Özel İşlem Vergisi olmak üzere toplam 6.420.000 TL daha ödenmesi gerekmektedir.
Damga vergisinin beyannamenin bir örneğine vergi tutarı kadar damga pulu yapıştırılmak suretiyle ödenmesi mümkündür. Ancak Eğitim Katkı Payı ile Özel İşlem Vergisinin tamamının yıllık gelir vergisi ve fon payının ilk taksidi ile birlikte ödenmesi gerekmektedir.
12. Yıllık beyannameye hangi belgeler eklenir ?
Menkul sermaye gelirleri nedeniyle verilecek beyannameye aşağıdaki belgeler eklenir:
1. Onaylı Nüfus Cüzdanı sureti: İlk defa yıllık beyanname veren veya vergi numarası olmayan mükellefler beyannameye onaylı nüfus cüzdanı örneğini de eklemelidirler. Beyannameyi elden veren mükellefler, isterlerse nüfus cüzdanlarının arkalı önlü çekilmiş okunaklı bir fotokopisini nüfus cüzdanının aslı ile birlikte ibraz ederek vergi dairesi yetkililerine onaylatabilirler.
2. Yapılmış olan stopajla ilgili belge: Menkul veya gayrimenkul sermaye gelirleri nedeniyle verilecek beyannameye, stopaj yolu ile ödenmiş vergi ve fon payının bulunması halinde elde edilen geliri ve kesilen stopaj ile fon payı tutarını gösterir bir belgenin eklenmesi zorunludur.
Zira sözkonusu gelirin brüt tutarı üzerinden yıllık gelir vergisi hesaplanacak ve hesaplanan vergiden yıl içinde stopaj yolu ile ödenmiş olan vergilerin, indirimi mümkün olan kısmı indirilecektir. Sözkonusu indirimin yapılabilmesi için bu belge, stopajı yapan kişi veya kurumlar tarafından düzenlenmeli ve imzalanmalıdır.
Diğer yandan yıllık beyanname üzerine hesaplanan gelir vergisinin yıl içinde stopaj yolu ile kesilen vergiden az olması nedeniyle vergi dairesinden nakden veya mahsuben iade isteyecek mükelleflerin, beyanname ve dilekçelerine kesilen vergi ve fon paylarının ilgili vergi dairesine stopajı yapanlar tarafından yatırıldığına ilişkin ilgili vergi dairesinden alınmış bir belgeyi de eklemeleri gerekmektedir.
Maliye Bakanlığı, bankalarca tam mükelleflere yapılan ödemelerden kesilen vergilerin iadesine ilişkin taleplerde bu vergilerin ilgili vergi dairesine yatırıldığına ilişkin belgeyi aramamaktadır.
Bu belgeler, beyannamenin “Beyannameye Eklenen Bildirim ve Belgeler” bölümünde boş olan bir satırda gösterilmelidir.
13. Yıllık beyanname verilmezse ne olur ?
Yıllık beyanname ile beyanı zorunlu bir gelir elde edildiği halde bu gelir için yıllık beyannamenin verilmemesi durumunda beyan edilmesi gereken gelir, vergi idaresince, vergi incelemesi veya Takdir Komisyonu aracılığı ile tespit edilecek ve bu tutar üzerinden ödenmesi gereken vergi, vergi ziyaı cezası ile (verginin bir katı tutarına gecikilen süre için hesaplanacak gecikme faizinin (Halen her ay için aylık % 7) yarısı eklenerek bulunacak meblağ) birlikte tahsil edilecektir.
Ayrıca beyanname verilmesi gereken dönemden vergi dairesince yapılan tahakkukun kesinleşme tarihine kadar her ay için ayrı ayrı Vergi Usul Kanunu’nun 112 nci maddesinde belirtilen oranda (Halen her ay için aylık % 7) gecikme faizi hesaplanacaktır.
14. Aile bireylerinin gelirleri birleştirilerek mi vergilendirilecektir ?
Hayır. Çünkü aile reisi beyanı uygulaması 4369 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmıştır. Dolayısıyla yıllık beyanname ile beyanı gereken gelir elde eden eş ve çocukların her birinin geliri, bu geliri elde eden aile fertleri tarafından birbirlerinden bağımsız olarak ayrı ayrı beyan edilecektir.
Bu durumda 2002 yılında beyana tabi gelir elde eden eşlerin her biri kendi adına vergi numarası alacak ve kendi gelirini kendisi beyan edecektir.
Beyanname vermek zorunda olan kişinin, küçük (18 yaşından küçük) veya kısıtlı olması ya da mümeyyiz olmaması hallerinde ise beyanname yine geliri elde edenler adına düzenlenecek ancak bu kişiler adına veli, vasi veya bu kişileri temsile yetkili kayyım tarafından imzalanacaktır.
15. Yıllık Gelir Vergisi kimin adına hesaplanır ?
Gelir vergisi bu vergiyi beyan etmek ve ödemekle yükümlü olan (mükellef olan) gerçek kişiler adına hesaplanır.
16. Yıllık Gelir Vergisi hangi tutar ve oranlar üzerinden hesaplanır ?
2002 yılında vergiye tabi gelirler için aşağıdaki vergi tarifesi uygulanacaktır:
|
Gelir vergisine tabi tutarlar |
Oran | |
|
|
|
|
|
3.800.000.000 |
liraya kadar |
%20 |
|
9.500.000.000 |
liranın 3.800.000.000 lirası için 760.000.000 lira fazlası |
%25 |
|
19.000.000.000 |
liranın 9.500.000.000 lirası için 2.185.000.000 lira fazlası |
%30 |
|
47.500.000.000 |
liranın 19.000.000.000 lirası için 5.035.000.000 lira fazlası |
%35 |
|
95.000.000.000 |
liranın 47.500.000.000 lirası için 15.010.000.000 lira fazlası |
%40 |
|
95.000.000.000 |
liranın 95.000.000.000 lirası için 34.010.000.000 lira fazlası |
%45 |
Hesaplanacak olan gelir vergisi üzerinden, 3824 sayılı Kanun ve 95/6428 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı gereği, ayrıca % 10 oranında fon payı (SSDF) hesaplanmaktadır.
Ayrıca hesaplanacak olan bu vergi ve fon payı üzerinden, yıl içinde stopaj yolu ile ödenmiş olan vergi ve fon payının (varsa) indirimi kabul edilmiş olan kısmının indirilmesi (mahsup edilmesi) mümkündür.
17. Yıllık Gelir Vergisi nasıl hesaplanır ?
Yıllık gelir vergisi, vergiye tabi gelirlerin yıllık toplamına vergi tarifesindeki nispetler uygulanarak hesaplanır.
Örneğin, 2002 takvim yılında elde edilen 100.000.000.000 TL’lik menkul sermaye iradının gelir vergisi ile fon payı (SSDF) aşağıdaki şekilde hesaplanacaktır (Hesap kolaylığı amacı ile indirim oranı uygulanmamıştır.):
-Gelir vergisi hesaplaması:
|
Gelir Tutarı (TL) |
Matrah x Oran |
Gelir Vergisi |
|
|
|
|
|
|
|
İlk 3.800.000.000 lira için |
(3.800.000.000 x 0.20=) |
760.000.000 |
|
|
Sonraki 9.500.000.000 lira için |
(5.700.000.000 x 0.25=) |
1.425.000.000 |
2.185.000.000 |
|
Sonraki 19.000.000.000 lira için |
(9.500.000.000 x 0.30=) |
2.850.000.000 |
5.035.000.000 |
|
Sonraki 47.500.000.000 lira için |
(28.500.000.000 x 0.35=) |
9.975.000.000 |
15.010.000.000 |
|
Sonraki 95.000.000.000 lira için |
(47.500.000.000 x 0.40=) |
19.000.000.000 |
34.010.000.000 |
|
Sonraki 5.000.000.000 lira için |
(5.000.000.000 x 0.45=) |
2.250.000.000 |
36.260.000.000 |
|
|
|
|
|
|
Matrah; 100.000.000.000 lira |
|
36.260.000.000 |
|
|
|
|
|
|
-Fon payı (SSDF) hesaplaması:
(Gelir Vergisi x % 10=) : 36.260.000.000 x % 10= 3.626.000.000 TL
-Ödenecek toplam vergi ve fon payı:
|
|
Hesaplanan Gelir Vergisi |
38.560.000.000 TL |
|
|
Hesaplanan Fon Payı |
3.626.000.000 TL |
|
|
Toplam vergi ve fon payı |
39.886.000.000 TL |
|
|
|
|
Diğer yandan, ödenmesi gereken bu vergi ile fon payından varsa, yıl içinde beyannameye konulacak faiz geliri üzerinden stopaj yolu ile ödenmiş olan vergi ve fon payının mahsup edilebilecek kısmı indirilecek ve kalan tutar, ek vergi ve fon payı olarak vergi dairesine ödenecektir.
Ancak Bakanlar Kurulu tarafından Devlet tahvili ve Hazine bonosu faizleri üzerinden yapılacak stopaj oranı halen % 0 olarak belirlenmiş bulunmaktadır. Dolayısıyla 2002 yılında elde edilen devlet tahvili ve hazine bonosu faiz gelirleri üzerinden hesaplanacak yıllık gelir vergisinden indirilecek herhangi bir stopaj tutarı bulunmamaktadır.
18. Yıllık Gelir Vergisi ve Fon Payı ne zaman ödenir ?
Yıllık beyanname ile bildirilen gelir üzerinden vergi dairesince tahakkuk ettirilen gelir vergisi ve bu vergi üzerinden hesaplanan fon payı;
-OCAK ayı içerisinde beyanname verilmesi halinde (sadece gayrimenkul sermaye iradı elde edilmesi halinde) OCAK, NİSAN, TEMMUZ aylarında olmak üzere üç (3) eşit taksitte,
-ŞUBAT ayı içerisinde beyanname verilmesi halinde (sadece basit usulde tespit edilen ticari kazanç elde edilmesi halinde) ŞUBAT, MAYIS, AĞUSTOS aylarında olmak üzere üç (3) eşit taksitte,
-MART ayı içerisinde beyanname verilmesi halinde MART, HAZİRAN ve EYLÜL aylarında olmak üzere üç (3) eşit taksitte ödenir.
Yukarıdaki örnekte, elde edilen 100.000.000.000 TL menkul sermaye iradı nedeni ile 2003 yılı Mart ayında yıllık beyanname verilmesi durumunda ödenmesi gereken gelir vergisi 36.260.000.000 lira, fon payı ise 3.656.000.000 (Toplam 39.886.000.000 lira) olarak (Hesap kolaylığı amacı ile indirim uygulanmamıştır.) hesaplanmıştı. Bu durumda ödenecek olan 39.886.000.000 liranın (Bu gelirin menkul sermaye iradı olduğu varsayımı ile);
-13.295.333.334 lirası 2003 yılı Mart,
-13.295.333.333 lirası 2003 yılı Haziran,
-13.295.333.333 lirası ise 2003 yılı Eylül ayında ödenecektir.
19. Yıllık Gelir Vergisi ve Fon Payı nereye ödenir ?
Hesaplanan gelir vergisi ile fon payı, beyannamenin verildiği vergi dairesine veya bu vergi dairesinin bulunduğu belediye sınırları dışında herhangi bir vergi dairesine nakden veya çek kullanmak suretiyle ödenebilir.
Ancak çek kullanmak suretiyle yapılan ödemelerde ödemenin, çekin vergi dairesine verildiği tarihte yapılmış sayılacağı unutulmamalıdır.
Vergi ve fon payının, Maliye Bakanlığı’nca vergi tahsil etme yetkisi verilmiş olan banka şubelerine ödenmesi de mümkündür.
20. Yıllık Gelir Vergisi ve Fon Payının ödenmemesi halinde ne olur ?
Yıllık gelir vergisi ile fon payı taksit süreleri içinde ödenebileceği gibi taksitlerin bir kısmı veya tamamı bir defada da ödenebilir.
Beyan edilen gelir vergisi ile fon payının yukarıda belirtilen şekilde ve tam olarak ödenmemesi halinde vergi dairesi, ödenmeyen kısım için icrai takibata geçecek ve zorla tahsil yoluna başvuracaktır.
Bu durumda vergi dairesi, ödenmemiş olan vergi ve fon payı üzerinden ödemenin geciktiği her ay ve ay kesri için ayrı ayrı, 6183 sayılı Kanunda belirtilen oranda (Halen her ay için aylık % 7) bir gecikme zammını da ayrıca tahsil edecektir.
21. Stopaj (vergi tevkifatı) nedir ?
Gelir Vergisi Kanunu’nun 94’ncü maddesinde sayılan bazı ödemeler, ödemeleri yapanlar tarafından stopaja (vergi tevkifatına) tabi tutulur. Bu yolla stopaja tabi gelirleri elde edenlerden, stopaj miktarı kadar bir vergi erken alınmış olmaktadır.
Stopaj, yapılan ödemenin brüt tutarı üzerinden yapılır. Oysa gelir vergisi, gelirin safi tutarı üzerinden alınmaktadır. Yani elde edilen gelirden, Kanunda sayılan bazı giderler düşülmekte veya bazı indirimler yapılmakta ve kalan safi tutar vergiye tabi olmaktadır.
Ödemenin brüt tutarı üzerinden stopaj yapılmasının sonucu bazı hallerde ödenmesi gereken vergiden daha fazlası stopaj yolu ile ödenmiş olmaktadır. Bu durumda, yıllık beyanname verilen bazı hallerde stopaj yolu ile fazla ödenmiş olan bu verginin, vergi dairesi tarafından mükellefe iade edilmesi gerekmektedir. Yıllık beyanname verilmeyen hallerde ise yapılan bu stopaj nihai vergi yerine geçmektedir.
Gelir vergisine mahsuben stopaj yapıldığı için yapılan stopaj tutarı üzerinden ayrıca % 10 oranında fon payı da (Ücret gelirleri hariç) kesilmektedir.
Yapılan bu gelir vergisi ve fon payı stopajı, stopajı yapan kişi veya kurum tarafından stopaja tabi geliri elde eden mükellef adına vergi dairesine ödenmektedir. Elde ettiği gelirler nedeniyle beyanname veren mükellef ise sözkonusu gelirleri için ödemiş bulunduğu bu vergi ve fon payı stopajının mahsup edilmesi mümkün olan kısmını, yıllık beyannamesinde hesapladığı vergi ve fon payı tutarından indirmektedir.
Kanuna göre, menkul kıymet gelirleri, mevduat faizleri ve özel finans kurumlarınca ödenen kâr payları stopaja tabidir.
Örneğin (A) şahsının, sahibi olduğu banka mevduat hesabından hesabın vadesinin dolması nedeni ile 100.000.000.000 lira mevduat faizi elde etmesi durumunda, tahakkuk eden brüt faiz tutarı üzerinden banka, aşağıdaki şekilde stopaj ve fon payını hesaplayacak ve hesapladığı stopaj ile fon payını (A) şahsı adına Vergi Dairesine ödeyecek, kalan net faizi ise mevduat sahibine verecektir (stopaj oranının % 16 olduğu varsayımı ile):
|
Hesaplanan / Tahakkuk eden mevduat faizi |
100.000.000.000 TL | |
|
|
|
|
|
Gelir Vergisi Stopajı |
100.000.000.000 x %16 |
16.000.000.000 TL |
|
Fon Payı |
16.000.000.000 x %10 |
1.600.000.000 TL |
|
|
|
|
|
Toplam kesinti |
16.000.000.000 + 1.600.000.000 |
17.600.000.000 TL |
|
|
|
|
|
Ödenecek net faiz geliri |
100.000.000.000 - 17.600.000.000 |
82.400.000.000 TL |
YILLIK BEYANNAME İLE İLGİLİ BİLGİLER
22. Kimler yıllık beyanname vermek zorundadır ?
Kanun, 85 nci maddesi ile bir takvim yılı içinde elde edilen vergiye tabi gelirler için yıllık beyanname verilmesini genel ilke olarak belirlemiştir.
Ancak, istisna hadleri içinde kalan kazanç ve iratlar ile Kanunun 86, geçici 55 ve 59 uncu maddelerinde yeralan ve aşağıda belirtilen hallerde yıllık beyanname verilmez.
Tacirler, çiftçiler ve serbest meslek erbabı ise ticari, zirai ve mesleki faaliyetlerinden kazanç elde etmemiş olsalar bile faaliyetlerine devam ettikleri sürece, yıllık gelir vergisi beyannamesi vermek zorundadırlar. Şirketlerinin faaliyette olduğu süreler ile tasfiye dönemlerinde kollektif şirket ortakları ile komanditeler de yıllık beyanname vermek zorundadırlar.
23. Hangi hallerde yıllık beyanname verilmez ?
Aşağıda belirtilen hallerde yıllık beyanname verilmeyecektir:
A-Tam mükelleflerde yıllık beyanname verilmeyecek gelirler:
Gelir Vergisi Kanunu’nun 86, geçici 55 ve geçici 59 uncu maddelerine göre tam mükellef bir gerçek kişinin vergiye tabi geliri sadece (yabancı memleketlerde elde edilenler hariç), aşağıdaki kazanç ve iratların bir kaçı veya tamamından oluşuyorsa yıllık beyanname verilmez.
1-Stopaj yoluyla vergilendirilmiş ücretler
2002 yılında elde edilen ve tamamı üzerinden stopaj yapılmış olan ücret gelirleri nedeni ile beyanname verilmeyecektir.
4444 sayılı Kanunla Gelir Vergisi Kanunu’nun beyanname verilmeyen hallerin sayıldığı 86 ncı maddesinde 1.1.1999 tarihinden itibaren değişiklik yapılmış ve tevkif suretiyle vergilendirilmiş olan ücretler, kaç işverenden alındığına bakılmaksızın yıllık gelir vergisi beyannamesi dışına çıkarılmıştır. Dolayısıyla bu tutarlar üzerinden yapılan stopaj nihai vergi olacaktır.
2-Şahıs sigorta poliçeleri dolayısıyla tüzel kişiliği haiz emekli sandıkları, yardım sandıkları ile emeklilik ve sigorta şirketlerinden elde edilen gelirler
7.10.2001 tarihinden itibaren düzenlenen şahıs sigorta poliçeleri dolayısıyla, tüzel kişiliği haiz emekli sandıkları, yardım sandıkları ile emeklilik ve sigorta şirketlerinden;
-On yıl süreyle prim, aidat veya katkı payı ödemeden ayrılma,
-Bireysel emeklilik dışındaki diğer sandık ve sigortalardan on yıl süreyle prim veya aidat ödeme nedeniyle ayrılma,
-Bireysel emeklilik dışındaki diğer sandık ve sigortalardan vefat, maluliyet veya tasfiye gibi zorunlu nedenlerle ayrılma,
-On yıl süreyle katkı payı ödemiş olmakla birlikte bireysel emeklilik sisteminden emeklilik hakkı kazanmadan ayrılma,
-Bireysel emeklilik sisteminden emeklilik hakkı kazanma nedeniyle ayrılma,
-Bireysel emeklilik sisteminden vefat, maluliyet veya tasfiye gibi zorunlu nedenlerle ayrılma,
nedenleriyle elde edilen menkul sermaye iratları beyan edilmeyecektir.
3-Üzerinden stopaj yapılmış mevduat faizleri
2002 yılında elde edilen ve tamamı üzerinden stopaj yapılmış olan mevduat faizleri nedeni ile beyanname verilmeyecektir.
4444 sayılı Kanunla, 1.1.1999 ila 31.12.2002 tarihleri arasında, elde edilen ve tamamı üzerinden stopaj yapılmış bulunan mevduat faizleri yıllık beyanname dışına çıkartılmıştır. Böylece 1999 yılından itibaren 4 yıl süre ile, elde edilen ve tamamı üzerinden stopaj yapılmış olan mevduat faizleri nedeniyle yıllık beyanname verilmeyecek, diğer gelirler nedeniyle beyanname verilmesi halinde de bu gelirler beyannameye eklenmeyecektir. Dolayısıyla bu tutarlar üzerinden yapılan stopaj nihai vergi olacaktır.
Hesabın Türk Lirası veya döviz cinsinden açılmış olmasının herhangi bir önemi bulunmamaktadır. Sözkonusu mevduat faizlerinin tamamı üzerinden stopaj yapılması yeterlidir.
Diğer yandan yurt dışında bulunan bankalar ile Off-Shore Bankalardan elde edilen mevduat faiz gelirleri için (TL cinsinden olanların faiz gelirlerine indirim oranı uygulandıktan sonra kalan kısmın) miktarı ne olursa olsun yıllık beyanname verilmesi zorunludur.
4-Üzerinden stopaj yapılmış repo gelirleri
2002 yılında elde edilen ve tamamı üzerinden stopaj yapılmış olan repo gelirleri nedeni ile beyanname verilmeyecektir.
4444 sayılı Kanunla, 1.1.1999 ila 31.12.2002 tarihleri arasında, elde edilen ve tamamı üzerinden stopaj yapılmış olan repo gelirleri yıllık beyanname dışına çıkartılmıştır. Böylece 1999 yılından itibaren 4 yıl süre ile, elde edilen ve tamamı üzerinden stopaj yapılmış olan repo gelirleri nedeniyle yıllık beyanname verilmeyecek, diğer gelirler nedeniyle beyanname verilmesi halinde de bu gelirler beyannameye eklenmeyecektir. Dolayısıyla bu tutarlar üzerinden yapılan stopaj nihai vergi olacaktır.
Diğer yandan yurt dışında bulunan bankalar ile Off-Shore Bankalarda yapılan repolardan elde edilen repo gelirleri için miktarı ne olursa olsun yıllık beyanname verilmesi zorunludur (Müşavirliğimizce bu tür işlemlerin Türk vergi mevzuatına göre repo geliri olarak değil alım-satım kazancı olarak değerlendirilmesi ve değer artış kazancı gurubunda vergilendirilmesi gerektiği düşünülmektedir.).
5-Menkul kıymetler yatırım fonlarının katılma belgelerinden alınan kâr payları
2002 yılında menkul kıymetler yatırım fonu katılma belgelerinden elde edilen kâr payları nedeni ile beyanname verilmeyecektir.
4444 sayılı Kanunla, 1.1.1999 ila 31.12.2002 tarihleri arasında menkul kıymetler yatırım fonlarının katılma belgelerine ödenen kâr payları yıllık beyanname dışına çıkartılmıştır.
Yatırım fonlarının “A tipi” veya “B tipi” olmasının herhangi bir önemi bulunmamaktadır. Diğer yandan menkul kıymetler yatırım fonlarının katılma belgelerinden elde edilen kâr payları üzerinden stopaj da yapılmamaktadır.
Diğer yandan yurt dışındaki menkul kıymetler yatırım fonlarından elde edilen kâr payları için miktarı ne olursa olsun yıllık beyanname verilmesi zorunludur.
6-Üzerinden stopaj yapılmış faizsiz olarak kredi verenlere ödenen kâr payları ile kâr ve zarar ortaklığı belgesi karşılığı ödenen kâr payları ve özel finans kurumlarınca kâr ve zarara katılma hesabı karşılığında ödenen kâr payları
2002 yılında elde edilen ve tamamı üzerinden stopaj yapılmış olan;
-Faizsiz olarak kredi verenlere ödenen kâr payları,
-Kâr ve zarar ortaklığı belgesi karşılığı ödenen kâr payları,
-Özel finans kurumlarınca kâr ve zarara katılma hesabı karşılığında ödenen kâr payları
nedeni ile beyanname verilmeyecektir.
4444 sayılı Kanunla, 1.1.1999 ila 31.12.2002 tarihleri arasında, elde edilen ve tamamı üzerinden stopaj yapılmış bulunan faizsiz olarak kredi verenlere ödenen kâr payları, kâr ve zarar ortaklığı belgesi karşılığı ödenen kâr payları, özel finans kurumlarınca kâr ve zarara katılma hesabı karşılığında ödenen kâr payları yıllık beyanname dışına çıkartılmıştır.
Böylece 1999 yılından itibaren 4 yıl süre ile faizsiz bankacılık yapan kurumlardan elde edilen bu kâr payları nedeniyle yıllık beyanname verilmeyecek, diğer gelirler nedeniyle beyanname verilmesi halinde de bu gelirler beyannameye eklenmeyecektir. Dolayısıyla bu tutarlar üzerinden yapılan stopaj nihai vergi olacaktır.
Hesabın Türk Lirası veya döviz cinsinden açılmış olmasının herhangi bir önemi bulunmamaktadır. Sözkonusu kâr paylarının tamamı üzerinden stopaj yapılması yeterlidir.
Diğer yandan yurt dışındaki özel finans kurumlarından elde edilen sözkonusu gelirler için miktarı ne olursa olsun yıllık beyanname verilmesi zorunludur.
7-26.7.2001 tarihinden sonra ihraç edilmiş Devlet tahvilleri ve Hazine bonoları faiz gelirleri ve elden çıkarılmasından sağlanan kazançlar toplamının 2002 yılında, belli kısmı
4710 sayılı Kanunla 31.12.2004 tarihine kadar uygulanmak üzere, 26.07.2001 ila 31.12.2002 tarihleri arasında ihraç edilen Devlet tahvilleri ve Hazine bonolarının faiz gelirleri ve elden çıkarılmasından sağlanan diğer kazançlar toplamının 2001 yılında 50 milyar lirası gelir vergisinden istisna edilmiştir. Kanuna göre 2002 ve izleyen yıllarda gelir vergisinden istisna edilecek tutar, bu tutarın veya artırılmış tutarın her yıl için belirlenen yeniden değerleme oranında artırılması suretiyle bulunacaktır.
2002 yılında geçerli istisna tutarı (Çalışmanın bundan sonraki bölümünde “2002 yılı DT/HB istisnası tutarı” olarak anılacaktır.), 2001 yılında geçerli 50 milyar liralık tutarın 2002 yılı yeniden değerleme oranı ile değerlenmesi suretiyle bulunacaktır.
2002 yılı yeniden değerleme oranı henüz bilinememekte olup Maliye Bakanlığı’nca % 58,5 civarında açıklanması beklenilmektedir. 50 milyar liralık tutarın 2002 yılı yeniden değerleme oranı olarak açıklanması beklenilen % 58,5 (VARSAYIM) oranı ile değerlenmesi durumunda 2002 yılı DT/HB istisna tutarı, (50.000.000.000 + (50.000.000.000 * % 58,5)=) 79 milyar 250 milyon lira olarak hesaplanacaktır.
İstisna; faiz gelirleri açısından indirim oranı, elden çıkarma dolayısıyla elde edilen diğer kazançlar açısından ise mükellefin tercihine bağlı olarak maliyet bedelinin endekslenmesi veya indirim oranı uygulandıktan sonra bulunan tutara uygulanacaktır.
İstisna, faiz gelirleri ile elden çıkarma dolayısıyla elde edilen diğer kazançlar toplamına uygulanacaktır.
Bir gerçek kişinin, hem faiz hem de elden çıkarma dolayısıyla elde ettiği kazancın bulunması ve gelir toplamının istisna sınırını aşması halinde, istisnanın hangi kazanca uygulanacağı geliri elde eden tarafından serbestçe belirlenecektir.
İstisnanın 26.07.2001 tarihinden itibaren ihraç edilen Devlet tahvili ve Hazine bonolarının elden çıkarılmasından doğan kazançlara uygulanması halinde bu kazançlar 3 milyar 500 milyon liralık istisnadan ayrıca yararlandırılmayacaktır.
İstisna kapsamına giren bu kazançlar için yıllık beyanname verilmeyecek, diğer gelirler dolayısıyla verilecek yıllık beyannameye de bu kazançlar dahil edilmeyecektir.
8-Toplamı 6 milyar 650 milyon lirayı aşmayan 26.07.2001 tarihinden sonra ihraç edilmiş Devlet tahvili ve Hazine Bonosu faiz (TL cinsinden olanlarda indirim oranı uygulandıktan sonraki kısımdan 2002 yılı DT/HB istisna tutarı düşüldükten sonra kalan kısım) gelirleri, üzerinden stopaj yapılmış diğer menkul sermaye iratları ve vergi alacağı dahil kurumlardan elde edilen kar payları
2002 yılında elde edilen, tamamı 6 milyar 650 milyon lirayı aşmayan 26.07.2001 tarihinden sonra ihraç edilmiş Devlet tahvili ve Hazine Bonosu faiz (TL cinsinden olanlarda indirim oranı uygulandıktan sonraki kısımdan 2002 yılı DT/HB istisna tutarı düşüldükten sonra kalan kısım) gelirleri, üzerinden stopaj yapılmış diğer menkul kıymet gelirleri (TL cinsinden olanlara indirim oranı uygulandıktan sonra) ve vergi alacağı dahil kurumlardan elde edilen kâr payları (Her nevi hisse senetlerinin kâr payları, iştirak hisselerinden doğan kazançlar, kurumların idare meclisi başkan ve üyelerine verilen kâr payları, yatırım ortaklıkları kâr payları) nedeni ile beyanname verilmeyecektir.
Ancak sözkonusu menkul kıymet gelirleri üzerinden stopaj yapılmaması veya bu tutardan fazla gelir elde edilmesi durumunda yıllık beyanname verilmesi zorunludur.
9-Kurum kârlarının sermayeye ilavesi nedeniyle gerçek kişi ortaklar tarafından elde edilen kâr payları
231 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliğinde yer alan, kurumların kârlarını sermayeye eklemek suretiyle gerçekleştirdikleri kâr dağıtım işlemlerinde gerçek kişi ortaklarca elde edilen kâr paylarının menkul sermaye iradı olarak beyanının zorunlu olduğuna ilişkin açıklamalar, Danıştay 4. Dairesi’nin 6.12.2000 tarih ve Esas No: 2000/1307, Karar No: 2000/5053 sayılı kararı ile iptal edilmiş ve bu karar, Vergi Dava Daireleri Genel Kurulu'nun 8.6.2001 tarih ve Esas No: 2001/180, Karar No: 2001/224 sayılı kararı ile kesinleşmiştir.
Bu nedenle gerçek kişi ortaklar tarafından kârın sermayeye ilavesi suretiyle elde edilen kâr payları nedeniyle beyanname verilmeyecektir.
10-Üzerinden stopaj yapılmış ve yıllık gayrisafi tutarları toplamı 6 milyar 650 milyon lirayı aşmayan gayrimenkul sermaye iratları
2002 yılında (diğer gayrimenkul sermaye iratları ile birlikte) 6 milyar 650 milyon liraya kadar tamamı stopaja tabi tutulmuş kira geliri (işyeri kira geliri gibi) elde edilmesi durumunda yıllık beyanname verilmeyecektir.
Ancak kira gelirleri üzerinden stopaj yapılmaması hali (konut kira geliri gibi) ile bu tutarın üzerinde gelir elde edilmesi durumunda yıllık beyanname verilecektir.
11-Gerçek usulde vergilendirilmeyen zirai kazançlar
2002 yılında Gelir Vergisi Kanunu’nun 4369 sayılı Kanunla değişik 54 ncü maddesinde yeralan işletme büyüklüğü ölçülerini aşan çiftçiler ile bir biçerdövere veya bu mahiyetteki bir motorlu araca veya on yaşına kadar ikiden fazla traktöre sahip olan çiftçilerin kazançları gerçek usulde vergilendirilecektir.
Bunlar dışında kalan çiftçiler ise sözkonusu zirai kazançları için yıllık beyanname vermeyeceklerdir. Bu kişilerin sattıkları zirai ürün bedelleri üzerinden yapılan stopaj nihai vergi olacaktır.
12-Kazanç ve iratların istisna hadleri içinde kalan kısımları
2002 yılında elde edilen kazanç ve irat tutarlarının Kanunda yazılı istisna hadleri içinde kalan kısımları da (2002 yılında 950.000.000 lira olarak uygulanacak konut kira geliri istisnası gibi) yıllık beyannameye dahil edilmeyecektir.
13-Gelirin yukarıda sayılan kazanç ve iratların bir kaçı veya tamamından ibaret olması hali
2002 yılında elde edilen gelirlerin yukarıda sayılan kazanç ve iratların bir kaçı veya tamamından ibaret bulunması halinde de yıllık gelir vergisi beyannamesi verilmeyecektir.
Örneğin, bir gerçek kişinin 2002 takvim yılında elde ettiği gelirler aşağıdaki gibidir (2002 yılı indirim oranının % 83,5, 2002 yılı DT/HB istisna tutarının 79 milyar 250 milyon lira olduğu varsayımı ile):
-(X) Şirketinden alınan 50.000.000.000 liralık ücret,
-(Y) Şirketinden alınan 30.000.000.000 liralık ücret,
-Tamamı üzerinden stopaj yapılmış toplam 100.000.000.000 liralık mevduat faizi,
-Tamamı üzerinden stopaj yapılmış toplam 100.000.000.000 liralık repo geliri,
-(X) menkul kıymetler yatırım fonundan alınan 100.000.000.000 liralık kâr payı,
-480.000.000.000 liralık 26.7.2001 tarihinden sonra ihraç edilmiş Devlet tahvilleri ve Hazine bonolarının faiz gelirleri ve elden çıkarılmasından sağlanan diğer kazançlar toplamı (İndirim sonrası gelir 79 milyar 200 milyon lira.),
-25.000.000.000 liralık hazine bonosu faizi (İndirim sonrası faiz geliri 4.125.000.000 TL),
-(Y) Anonim Şirketinden alınan 2.100.000.000 liralık kâr payı (vergi alacağı (1/5) 420.000.000 TL olarak hesaplanacaktır.),
-Tamamı üzerinden stopaj yapılmış 6.500.000.000 TL işyeri kira geliri (gayrimenkul sermaye iradı),
Bu durumda yıllık gelir vergisi beyannamesi verilmeyecektir.
Çünkü tamamı üzerinden stopaj yapılmış olan 80 milyar liralık ücret geliri, tamamı üzerinden stopaj yapılmış 100.000.000.000 liralık mevduat faizi, tamamı üzerinden stopaj yapılmış 100.000.000.000 liralık repo geliri, (X) menkul kıymetler yatırım fonundan alınan 100.000.000.000 liralık kâr payı ve 26.7.2001 tarihinden sonra ihraç edilmiş Devlet tahvilleri ve Hazine bonolarının faiz gelirleri ile elden çıkarılmasından sağlanan diğer kazançlar toplamı olan 480.000.000.000 lira (İndirim sonrası tutar, 2002 yılı DT/HB istisna tutarının altında kaldığından), yıllık beyanname dışında kalmaktadır.
İndirim oranı uygulandıktan sonra kalan 4.125.000.000 liralık hazine bonosu faizi ile (Y) Anonim Şirketinden alınan (1/5 oranındaki vergi alacağı dahil) 2.520.000.000 liralık kâr payından (toplam 6.645.000.000 TL) oluşan menkul sermaye iradı, menkul sermaye iratları için 2002 yılında geçerli olan 6 milyar 650 milyon liralık; tamamı üzerinden stopaj yapılmış olan 6 milyar 500 milyon liralık işyeri kira geliri de gayrimenkul sermaye iratları için 2002 yılında geçerli olan 6 milyar 650 milyon liralık beyanname verme sınırının altında kaldığından bu gelirler de yıllık beyannameye tabi olmayacaktır.
Bu durumda sözkonusu gelirleri elde eden gerçek kişi, 2002 yılında 893.600.000.000 lira gelir elde etmesine rağmen bu gelirleri için 2003 yılı Mart ayında yıllık gelir vergisi beyannamesi vermeyecektir.
B-Dar mükelleflerde yıllık beyanname verilmeyecek gelirler:
Gelir Vergisi Kanunu’nun 86 ncı maddesine göre dar mükellef bir gerçek kişinin vergiye tabi geliri sadece, aşağıdaki kazanç ve iratların bir kaçı veya tamamından oluşuyorsa bu gelirler toplanmaz ve yıllık beyanname ile beyan edilmez:
1-Tamamı stopaj yolu ile vergilendirilmiş ücretler, serbest meslek kazançları, menkul ve gayrimenkul sermaye iratları ile kurumlardan elde edilen kâr payları
2-Diğer kazanç ve iratlar (Değer artış kazançları veya arızi kazançlar),
3-Gelirin yukarıda sayılan kazanç ve iratların bir kaçı veya tamamından ibaret olması hali,
Kanun dar mükellefler için herhangi bir had öngörmemiştir. Dolayısı ile bir dar mükellefin elde ettiği gelir yukarıda belirtilen gelirlerden oluşuyorsa gelirin tutarı ne olursa olsun yıllık beyanname verilmeyecektir (Gelir Vergisi Kanunu’nun 101 ve 102 nci maddelerinde düzenlenen Münferit Beyanname ile beyan edilecek ve bu yolla vergilendirilecek gelirler hariç).
Yukarıda sayılanlar dışında elde edilen bir gelirin bulunması halinde ise yine tutara bakılmaksızın yıllık beyanname verilmesi gerekmektedir.
Buna göre dar mükellef gerçek kişiler aşağıdaki gelirleri için, Türkiye’de yıllık gelir vergisi beyannamesi vermeyeceklerdir:
-Mevduat faiz gelirleri,
-Off-Shore mevduat faiz gelirleri,
-Repo gelirleri,
-Hazine bonosu faiz gelirleri,
-Devlet tahvili faiz gelirleri,
-Özel sektör tahvili faiz gelirleri,
-Yatırım fonu katılma belgesi kâr payları,
-Hisse senedi kâr payları,
Dolayısıyla dar mükellef olarak vergiye tabi, çalışma veya oturma izni alarak altı aydan daha fazla bir süredir yurt dışında yaşayan Türk vatandaşları da Türkiye’de elde ettikleri gelirlerinin sadece yukarıda sayılanlardan ibaret olması halinde ayrıca yıllık beyanname vermeyeceklerdir (Bakınız 6 ncı soru).
24. İstisna hadleri içinde kaldığı için beyannameye dahil edilmeyecek kazançlar nelerdir ?
Bu gelirlere aşağıdakiler örnek olarak verilebilir:
1-Mesken olarak kiraya verilen binalardan 2001 yılında elde edilen ve Maliye Bakanlığınca belirlenen 950.000.000 TL’lik istisna tutarına kadar olan hasılat (Ancak bu istisna haddi üzerinde hasılat elde edilip beyan edilmemesi veya eksik beyan edilmesi ile ticari, zirai veya mesleki kazanç nedeniyle beyanname verilmesi halinde bu istisnadan yararlanılamayacaktır.),
2-Emekli Sandığı, SSK veya Bağ-Kur’dan alınan emekli aylıkları,
3-Gelir Vergisi Kanunu’nun 23 ila 30 ncu maddelerinde düzenlenen müteferrik istisnalar,
4-Gelir Vergisi Kanunu’nun 18 nci maddesinde yeralan telif kazançları istisnasından yararlanan kişilerin bu faaliyetlerinden elde ettikleri hasılat.
III. BÖLÜMMENKUL SERMAYE İRATLARI İLE İLGİLİ BİLGİLER
25. Menkul sermaye iradı sayılan gelirler hangileridir ?
Gelir Vergisi Kanunu’nun 75 nci maddesine göre ticari, zirai veya mesleki faaliyet dışında nakdi sermaye veya hisse senedi, tahvil gibi para ile temsil edilebilen değerlerden oluşan sermaye dolayısı ile elde edilen kâr payı (temettü), faiz, kira ve benzeri iratlar menkul sermaye iradıdır.
Kanun, aşağıda sayılan gelir unsurlarını kaynağına bakmaksızın ayrıca menkul sermaye iradı olarak tanımlamıştır:
1-Mevduat faizleri,
2-Döviz tevdiat hesabı faizleri,
3-Repo gelirleri,
4-Devlet tahvili ve Hazine bonosu faizleri ile diğer her türlü tahvil ve bono faizleri,
5-Toplu Konut İdaresi, Kamu Ortaklığı İdaresi ve Özelleştirme İdaresi Başkanlığınca çıkartılan menkul kıymetlerden elde edilen gelirler,
6-Özel finans kurumlarınca ödenen kâr payları,
7-Her nevi hisse senetlerinin kâr payları (temettü),
8-Her türlü yatırım fonu katılma belgelerinin kâr payları,
9-İştirak hisselerinden doğan kazançlar,
10-Kurumların yönetim kurulu başkan ve üyelerine verilen kâr payları (temettü),
11-Vergi alacağı,
12-Her nevi alacak faizleri,
13-Hisse senetleri ve tahvillerin vadesi gelmemiş kuponlarının satışından elde edilen bedeller,
14-İştirak hisselerinin sahibi adına henüz tahakkuk etmemiş kâr paylarının devir ve temliki karşılığında alınan para ve ayınlar,
15-Her çeşit senetlerin iskonto edilmesi karşılığında alınan iskonto bedelleri,
16-7.10.2001 tarihinden itibaren düzenlenen şahıs sigorta poliçeleri dolayısıyla, tüzel kişiliği haiz emekli sandıkları, yardım sandıkları ile emeklilik ve sigorta şirketlerinden elde edilen gelirler.
Diğer yandan, Devlet tahvili ve Hazine bonoları ile diğer her türlü tahvil ve bonolar, Toplu Konut, Kamu Ortaklığı ve Özelleştirme İdarelerince çıkarılan menkul kıymetlerin alım-satımından elde edilen gelirler menkul sermaye iradı değil değer artış kazancı (diğer kazanç ve irat) olarak tanımlanmaktadır.
26. Menkul sermaye iradı sayılmayan gelirler hangileridir ?
Aşağıdaki gelirler, menkul sermaye iradı sayılmamaktadır:
1-2002 yılı içinde, her nevi tahvil ve hazine bonosu faizleri ile gelir ortaklığı senetlerinden elde edilen gelirler, menkul kıymetler, risk sermayesi ve gayrimenkul yatırım ortaklıklarından sağlanan kâr payları ile her nevi alacak faizlerine Maliye Bakanlığı’nca ilan edilecek olan bir indirim oranının (İndirim oranı 2001 yılında % 50,7; 2000 yılında birden büyük; 1999 yılında %45.9; 1998 yılında ise %78.7 idi.) uygulanması suretiyle bulunacak kısım (G.V.K. md. 76).
Bu gelirlerin indirim oranı uygulandıktan sonra kalan kısmının belli bir tutarı (2002 yılı için 6 milyar 650 milyon lirayı) aşması halinde aşan kısım (26.07.2001 tarihinden sonra ihraç edilen Devlet tahvilleri ve Hazine bonolarının faiz gelirleri ve elden çıkarılmasından sağlanan diğer kazançlar toplamının 2002 yılında vergiden istisna tutulacak kısmı hariç) (alacak faizlerinde tümü) ayrıca gelir vergisine tabi olacaktır.
Bu nedenle, 2002 yılında elde edilen sözkonusu gelirlerin brüt tutarına, indirim oranının uygulanmasından sonra (26.07.2001 tarihinden sonra ihraç edilen Devlet tahvilleri ve Hazine bonolarının faiz gelirleri ve elden çıkarılmasından sağlanan diğer kazançlar toplamının 2002 yılında vergiden istisna tutulacak kısmı da düşüldükten sonra) kalan kısmın 6 milyar 650 milyon lirayı aşması halinde (Alacak faizleri hariç) yıllık beyanname verilmesi zorunludur.
Ancak, döviz cinsinden açılan hesaplara ödenen faiz ve kâr payları, dövize, altına veya başka bir değere endeksli menkul kıymetler ile döviz cinsinden ihraç edilen menkul kıymetlerden elde edilen gelirlere indirim oranı uygulanmayacaktır.
2-Hisse senedi ve tahvil şeklindeki menkul kıymetlerin kuponlu veya kuponsuz olarak satılması,
3-İştirak hisselerinin devir ve temliki,
4-Menkul kıymetlerin tamamen veya kısmen itfa olunması karşılığında alınan paralar ile bunların itfası dolayısıyla verilen ikramiyeler,
5-İştirak hisselerinin tamamen veya kısmen itfa olunması karşılığında alınan paralar ile bunların itfası dolayısıyla verilen ikramiyeler
27. Menkul sermaye iratlarında hangi istisnalar bulunmaktadır ?
Aşağıdaki menkul sermaye iratları üzerinden gelir vergisi ödenmeyecek ve gelir vergisi beyannamesi verilmeyecektir:
1- Tamamı üzerinden stopaj yapılmış mevduat faizleri (1999 ila 2002 yılları arasında, G.V.K. geç. md. 55),
2- Tamamı üzerinden stopaj yapılmış repo gelirleri (1999 ila 2002 yılları arasında, G.V.K. geç. md. 55),
3- “A tipi” ve “B tipi” yatırım fonlarının katılma belgelerinden sağlanan kâr payları (1999 ila 2002 yılları arasında, G.V.K. geç. md. 55),
4- Tamamı üzerinden stopaj yapılmış faizsiz olarak kredi verenlere ödenen kâr payları, kâr ve zarar ortaklığı belgesi karşılığı ödenen kâr payları, özel finans kurumlarınca kâr ve zarara katılma hesabı karşılığında ödenen kâr payları (1999 ila 2002 yılları arasında, G.V.K. geç. md. 55),
5-31.12.2004 tarihine kadar uygulanmak üzere, 26.07.2001 ila 31.12.2002 tarihleri arasında ihraç edilen Devlet tahvilleri ve Hazine bonolarının faiz gelirleri ve elden çıkarılmasından sağlanan diğer kazançlar toplamının 2002 yılında vergiden istisna tutulacak kısmı (G.V.K. Geç.md.59),
6- 1.1.1986 tarihinden önce açtırılan döviz tevdiat hesapları için ödenen faizler ile bu tarihten evvel ihraç edilen özel kanunlarla veya Devletin, Kanunların verdiği yetkiye dayanılarak akdettiği mukavelelerle her türlü vergiden istisna edilmiş olan menkul kıymetlerin faiz, kâr payı ve ikramiyeleri (G.V.K. geç. md. 23).
A-MENKUL KIYMET FAİZ GELİRLERİ28. Menkul kıymet faiz gelirleri hangileridir ?
Her nevi tahvil ve hazine bonosu faizleri ile Toplu Konut, Kamu Ortaklığı ve Özelleştirme İdarelerince çıkarılan menkul kıymetlerin itfası sırasında ödenen faizler, menkul kıymet faiz gelirleridir. Bu menkul kıymetlerin nama veya hamiline yazılı olmaları vergilendirilmelerini etkilemez.
Sözkonusu menkul kıymetler şunlardır:
1-Devlet tahvili faizleri,
2-Özel sektör tahvil faizleri,
3-Hazine bonosu faizleri,
4-Özel sektör finansman bonosu faizleri,
5-Banka bonosu faizleri,
6-Gelir ortaklığı senetleri gelirleri,
7-Varlığa dayalı menkul kıymet gelirleri,
8-Konut sertifikaları,
9-Türk Hazinesi’nce yurt dışında ihraç olunan döviz cinsindeki tahviller (Eurobond),
10-Yabancı devlet ve özel sektör tahvil ve bonoları.
Anılan menkul kıymetlerin vadesinden önce elden çıkarılması durumunda sağlanan gelirler ise değer artış kazancı olarak tanımlanmaktadır (Değer artış kazançları stopaja tabi değildir.).
Menkul kıymet sahiplerine yapılan ödeme, menkul kıymetlerin gelirleriyle birlikte menkul kıymetlerin itfa bedelini de ihtiva ediyorsa menkul kıymetlerin itfa edilen kısmı irat sayılmayacaktır.
Ayrıca, döviz cinsinden veya dövize, altına veya başka bir değere endeksli menkul kıymetlerin itfası sırasında oluşan ana para değer artışları irat sayılmayacak ve vergilendirilmeyecektir.
29. Menkul kıymet faiz gelirleri stopaja tabi midir ?
Menkul kıymet gelirleri stopaja tabidir. Stopaj, sadece bu menkul kıymetlerin itfası sırasında sağlanan gelirler üzerinden yapılmaktadır.
Yıl içinde yapılan bu gelir vergisi ve fon payı stopajına indirim oranı uygulandıktan sonra kalan kısım, yıllık beyanname ile beyan edilecek gelirler üzerinden hesaplanacak vergi ve fon payından indirilecektir.
Halen uygulanmakta olan stopaj ve fon payı oranları aşağıdadır:
|
Menkul Kıymet Gelirleri (G.V.K. Md. 75 / 5) |
Stopaj |
Fon Payı |
Toplam |
|
|
|
|
|
|
Devlet tahvili faizleri (*) |
% 0 |
% 10 |
% 0 |
|
|
|
|
|
|
Hazine bonosu faizleri (*) |
% 0 |
% 10 |
% 0 |
|
|
|
|
|
|
Toplu Konut İdaresi, Kamu Ortaklığı İdaresi ve Özelleştirme İdaresince çıkarılan menkul kıymetlere sağlanan gelirler (*) |
% 0 |
% 10 |
% 0 |
|
|
|
|
|
|
Nama yazılı tahvil faizleri |
% 12 |
% 10 |
% 13.2 |
|
Hamiline yazılı tahvil faizleri |
% 12 |
% 10 |
% 13.2 |
|
Özel Sektör Finansman Bono ve Tahvilleri |
% 12 |
% 10 |
% 13.2 |
|
Banka Bonoları |
% 12 |
% 10 |
% 13.2 |
|
Varlığa Dayalı Menkul Kıymetler |
% 12 |
% 10 |
% 13.2 |
|
Diğerleri |
% 12 |
% 10 |
% 13.2 |
|
| |||
|
(*) (1.10.1998 tarihinden itibaren ihraç edilenler için (98/11794 sayılı BKK)) | |||
30. Menkul kıymet faiz gelirleri için yıllık beyanname verilecek midir?
4710 sayılı Kanunla Gelir Vergisi Kanunu’na eklenen geçici 59 uncu ile 31.12.2004 tarihine kadar uygulanmak üzere;
-26.07.2001-31.12.2002 tarihleri arasında ihraç edilen Devlet tahvilleri ve Hazine bonolarının faiz gelirleri ve elden çıkarılmasından sağlanan diğer kazançlar toplamının 2002 yılı DT/HB istisnası tutarı kadar kısmı,
gelir vergisinden istisna edilmiştir.
Buna göre 26.07.2001 ila 31.12.2002 tarihleri arasında ihraç edilen Devlet tahvilleri ve Hazine bonolarından 31.12.2004 tarihine kadar elde edilecek faiz gelirleri ile bunların elden çıkarılması dolayısıyla elde edilecek diğer kazançlar toplamının, 2001 yılında geçerli 50 milyar liranın 2002 yılı yeniden değerleme oranıyla değerlenmesi sonucu bulunacak kısmı yıllık gelir vergisine tabi tutulmayacaktır (Örneğin 2002 yılı yeniden değerleme oranının % 58,5 olarak ilan edilmesi durumunda 2002 yılı DT/HB istisna tutarı (50.000.000.000 + (50.000.000.000 * %58,5) =) 79 milyar 250 milyon lira olarak hesplanacaktır.).
Bu istisna; faiz gelirleri açısından indirim oranı uygulandıktan sonra bulunan tutara uygulanacak olup bir gerçek kişinin, hem faiz hem de elden çıkarma dolayısıyla elde ettiği kazancın bulunması ve gelir toplamının da istisna sınırını aşması halinde, istisnanın hangi kazanca uygulanacağı geliri elde eden tarafından serbestçe belirlenecektir.
İstisna kapsamına giren bu kazançlar için yıllık beyanname verilmeyecek, diğer gelirler dolayısıyla verilecek yıllık beyannameye de bu kazançlar dahil edilmeyecektir.
Bu durumda 2002 yılı içinde elde edilen;
-26.07.2001 tarihinden önce ihraç edilmiş Devlet tahvili ve Hazine Bonosu faiz gelirinin 2002 yılı indirim oranı uygulandıktan sonra kalan kısmı,
-26.07.2001 tarihinden sonra ihraç edilmiş Devlet tahvili ve Hazine Bonosu faiz gelirinin 2002 yılı indirim oranı uygulandıktan sonra kalan kısmından (bu menkul kıymetlerden alım-satım kazancı elde edilmemesi şartıyla) 2002 yılı DT/HB istisna tutarı düşüldükten sonra kalan kısmı ve
-yukarıda sayılan diğer menkul kıymet faiz gelirlerinin (TL cinsinden olanlarda 2002 yılı indirim oranı uygulandıktan sonraki kısımlarının) toplamının 6 milyar 650 milyon lirayı aşması halinde bu gelirlerin tamamı için yıllık beyanname verilmesi zorunludur.
2001 yılında hem 26.07.2001 tarihinden önce hem de 26.07.2001 tarihinden sonra ihraç edilmiş Devlet tahvili ve Hazine bonolarından faiz geliri elde edilmiş olması halinde uygulama
-26.7.2001 tarihinden önce ihraç edilmiş Devlet tahvili veya Hazine Bonolarından elde edilen faiz gelirine indirim oranı uygulanacak, indirim oranı uygulandıktan sonra kalan kısmın beyana tabi diğer menkul kıymet faiz gelirleri ile birlikte 6 milyar 650 milyon lirayı aşması halinde bu faiz gelirinin tamamı yıllık beyanname ile beyan edilecek, aşmaması halinde ise bu gelir beyan edilmeyecektir.
-26.7.2001 tarihinden sonra ihraç edilmiş Devlet tahvili veya Hazine Bonolarından elde edilen faiz gelirine indirim oranı uygulanacak, indirim oranı uygulandıktan sonra kalan tutardan (bu menkul kıymetlerden alım-satım kazancı elde edilmemesi şartıyla) 2002 yılı DT/HB istisna tutarı düşüldükten sonra kalan kısmın beyana tabi diğer menkul kıymet faiz gelirleri ile birlikte 6 milyar 650 milyon lirası aşması halinde bu faiz gelirinin tamamı yıllık beyanname ile beyan edilecek, indirim oranı uygulandıktan sonraki kısmın 2002 yılı DT/HB istisna tutarını geçmemesi halinde ise bu gelir, beyan dışı kalacaktır.
31. Menkul kıymet faiz gelirleri indirim oranına tabi midir ?
2002 yılı içinde elde edilen TL cinsindeki menkul kıymet faiz gelirlerinin 2002 yılı indirim oranı uygulanarak bulunacak kısmı ile 31.12.2004 tarihine kadar uygulanmak üzere, 26.07.2001-31.12.2002 tarihleri arasında ihraç edilen Devlet tahvilleri ve Hazine bonolarının faiz gelirleri ve elden çıkarılmasından sağlanan diğer kazançlar toplamının 2002 yılı DT/HB istisna tutarı kadar kısmı gelir vergisinden istisna edilmiştir.
Ancak döviz cinsinden veya dövize, altına veya başka bir değere endeksli ihraç edilen menkul kıymetlerden edinilen faiz gelirlerine indirim oranı uygulanmayacaktır.
Diğer yandan 2002 yılı beyanname verme sınırı olan 6 milyar 650 milyon liralık tutar, 2002 yılı indirim oranının % 83,5 olacağı varsayımı ile 40.303.031.000 liralık indirim oranına tabi menkul kıymet faiz gelirine denk gelmekte olup 6 milyar 650 liralık sınır hesaplanırken tamamı üzerinden stopaj yapılmış menkul sermaye gelirlerinin birlikte dikkate alınacağı unutulmamalıdır.
B- MEVDUAT FAİZLERİ32. Mevduat faizleri hangileridir ?
Aşağıda yazılı gelirler mevduat faizidir:
1-Nama yazılı mevduat hesaplarına yürütülen faizler,
2-Hamiline yazılı mevduat hesaplarına yürütülen faizler,
3-Döviz tevdiat hesaplarına yürütülen faizler,
4-Özel finans kurumlarınca döviz katılma hesaplarına ödenen kâr payları.
Kanunda, bankalara, bankerlere, tasarruf sandıklarına, tevdiat kabul eden diğer müesseselere yatırılan vadeli ve vadesiz paralara ödenen faizler ile devamlı olarak para toplama işi ile uğraşanların her ne şekil ve ad altında olursa olsun topladıkları paralara sağladıkları gelirler ve menfaatler ile (01.07.2002 tarihinden itibaren) bankalar ve Sermaye Piyasası Kanununa göre kurulan aracı kurumlar arasındaki borsa para piyasasında değerlendirilen paralara ödenen faizler (Borsa Para Piyasası) de faiz olarak tanımlanmıştır.
33. Mevduat faizleri stopaja tabi midir ?
Ödenen mevduat faiz ve kâr payları üzerinden stopaj yapılmaktadır.
Ancak mevduat faizleri ile özel finans kurumlarınca döviz katılma hesaplarına ödenen kâr payları, 31.12.2002 tarihine kadar yıllık beyanname ile bildirilmeyeceğinden yapılan stopaj ve fon payı, yıllık beyanname ile bildirilecek diğer gelirler üzerinden hesaplanacak tutardan indirilemeyecektir.
01.07.2002 tarihinden itibaren Borsa Para Piyasasından elde edilen gelirler de mevduat faizi kapsamına alınmış ve stopaja tabi tutulmuştur.
Bu nedenle Borsa Para Piyasasından 01.01.2002-30.06.2002 döneminde elde edilen gelirler alacak faizi, 01.07.2002-31.12.2002 döneminde elde edilen gelirler ise mevduat faizi olarak değerlendirileceklerdir.
Halen uygulanmakta olan stopaj ve fon payı oranları aşağıdadır:
|
Mevduat Faizleri (G.V.K. 75 / 7 nci maddesi) |
Stopaj |
Fon Payı |
Toplam | ||
|
|
|
|
| ||
|
Nama yazılı mevduat hesaplarına yürütülen faizler |
|
|
| ||
|
|
18.8.2001 ve sonraki dönemler için (*) |
|
|
| |
|
|
|
Vadesiz ve ihbarlı hesaplarda |
% 16 |
% 10 |
% 17,6 |
|
|
|
3 aya kadar (3 ay dahil) vadeli hesaplarda |
% 16 |
% 10 |
% 17,6 |
|
|
|
6 aya kadar (6 ay dahil) vadeli hesaplarda |
% 14 |
% 10 |
% 15,4 |
|
|
|
1 yıla kadar vadeli hesaplarda |
% 10 |
% 10 |
% 11 |
|
|
|
1 yıl ve daha uzun vadeli hesaplarda |
% 6 |
% 10 |
% 6,6 |
|
|
1.1.2001 ve 17.8.2001 dönemi için (**) |
% 16 |
% 10 |
%16.7 | |
|
|
|
|
| ||
|
Döviz tevdiat hesaplarına yürütülen faizler |
|
|
| ||
|
|
18.8.2001 ve sonraki dönemler için (*) |
|
|
| |
|
|
|
1 yıla kadar vadeli hesaplarda |
% 18 |
% 10 |
% 19,8 |
|
|
|
1 yıl ve daha uzun vadeli hesaplarda |
% 16 |
% 10 |
% 17,6 |
|
|
1.1.2001 ve 17.8.2001 dönemi için (**) |
% 16 |
% 10 |
%16.7 | |
|
|
|
|
| ||
|
Hamiline yazılı mevduat hesaplarına yürütülen faizler |
|
|
| ||
|
|
18.8.2001 ve sonraki dönemler için (*) |
|
|
| |
|
|
|
Vadesiz ve ihbarlı hesaplarda |
% 16 |
% 10 |
% 17,6 |
|
|
|
3 aya kadar (3 ay dahil) vadeli hesaplarda |
% 16 |
% 10 |
% 17,6 |
|
|
|
6 aya kadar (6 ay dahil) vadeli hesaplarda |
% 14 |
% 10 |
% 15,4 |
|
|
|
1 yıla kadar vadeli hesaplarda |
% 10 |
% 10 |
% 11 |
|
|
|
1 yıl ve daha uzun vadeli hesaplarda |
% 6 |
% 10 |
% 6,6 |
|
|
1.1.2001 ve 17.8.2001 dönemi için (**) |
% 16 |
% 10 |
%16.7 | |
|
|
|
|
| ||
|
Özel finans kurumlarınca döviz katılma hesaplarına ödenen kar payları |
|
|
| ||
|
|
18.8.2001 ve sonraki dönemler için (*) |
|
|
| |
|
|
|
360 güne kadar vadeli hesaplarda |
% 18 |
% 10 |
% 19,8 |
|
|
|
360 gün ve daha uzun vadeli hesaplarda |
% 16 |
% 10 |
% 17,6 |
|
|
1.1.2001 ve 17.8.2001 dönemi için (**) |
% 16 |
% 10 |
%16.7 | |
|
| |||||
|
(*) (18.8.2001'den itibaren açılan veya yenilenen veya vadesiz hesaplara ödenen faizlerden (2001/2847 sayılı BKK)) | |||||
|
(**) (1.1.2001 tarihinden itibaren açılan veya vadesi bu tarihten sonra yenilenen hesaplara ödenen faizler ile vadesiz hesaplara ödenen faizlerden (2000/1712 sayılı BKK)) | |||||
|
|
|
|
|
| |
34. Mevduat faizleri için yıllık beyanname verilecek midir?
Hayır. Çünkü 4444 sayılı Kanunla 1.1.1999 ile 31.12.2002 tarihleri arasında elde edilen ve stopaj yolu ile vergilendirilen mevduat faizleri yıllık beyanname dışına çıkartılmıştır.
Dolayısıyla 2002 yılında elde edilen ve tamamı üzerinden stopaj yapılmış olan mevduat faizleri için yıllık gelir vergisi beyannamesi verilmeyecek, diğer gelirler nedeni ile beyanname verilmesi halinde de bu gelirler yıllık beyannameye eklenmeyecektir.
Ancak Yurt dışında bulunan bankalar ile Off-Shore Bankalardan elde edilen mevduat faiz gelirleri için tutarı ne olursa olsun yıllık beyanname verilmesi zorunludur.
35. Mevduat faizleri indirim oranına tabi midir ?
2002 yılı içinde yurt dışında bulunan bankalardan ve Off-Shore Bankalardan elde edilen, üzerinden stopaj yapılmadığı için yıllık beyannameye tabi olan TL mevduat faizlerinin 2002 yılı indirim oranı uygulanarak bulunacak kısmı gelir vergisinden istisna edilmiştir.
Bu nedenle, yurt dışında bulunan bankalar ile Off-Shore Bankalardan 2002 yılında elde edilen mevduat faizlerinin toplam tutarı (TL cinsinden olanlara 2002 yılı indirim oranı uygulandıktan sonra kalan kısım) ne olursa olsun yıllık beyanname ile beyanı zorunludur.
Ancak, döviz cinsinden açılan hesaplara ödenen faizlere indirim oranı uygulanmayacaktır.
C- REPO KAZANÇLARI36. Repo kazançları hangileridir ?
Aşağıda sayılan menkul kıymetlerin geri alım veya satım taahhüdü ile alınması veya belirlenen bir vade sonunda elden çıkarılması karşılığında sağlanan menfaatler repo geliridir:
1-Devlet tahvilleri,
2-Hazine bonoları,
3-Toplu Konut, Kamu Ortaklığı ve Özelleştirme İdarelerince çıkarılan menkul kıymetler.
Kanun, geri alım veya satım taahhüdü ile elde etme veya elden çıkarmayı sadece yukarıda sayılan menkul kıymetlerle sınırlamış bulunduğu için sayılan menkul kıymetler dışındaki repo işlemlerini menkul sermaye iradı saymamaktadır.
37. Repo kazançları stopaja tabi midir ?
Repo gelirleri stopaja tabidir.
Ancak repo gelirleri 31.12.2002 tarihine kadar yıllık beyanname ile bildirilmeyeceğinden yapılan stopaj ve fon payı, yıllık beyanname ile bildirilecek diğer gelirler üzerinden hesaplanacak tutardan indirilemeyecektir.
Halen uygulanmakta olan stopaj ve fon payı oranları aşağıdadır:
Repo Gelirleri (G.V.K. 75 / 14 ncü maddesi) |
Stopaj |
Fon Payı |
Toplam |
|
|
|
|
|
|
18.08.2001 ve sonraki dönemler için |
% 20 |
% 10 |
% 22 |
|
|
|
|
|
|
1.1.2001 ve 17.08.2001 dönemi için |
% 16 |
% 10 |
%17.6 |
38. Repo kazançları için yıllık beyanname verilecek midir?
Hayır. Çünkü 4444 sayılı Kanunla 1.1.1999 ile 31.12.2002 tarihleri arasında elde edilen ve stopaj yolu ile vergilendirilen repo kazançları yıllık beyanname dışına çıkartılmıştır.
Dolayısıyla 2002 yılında elde edilen ve üzerinden stopaj yapılan repo gelirleri için yıllık gelir vergisi beyannamesi verilmeyecek, diğer gelirler nedeni ile beyanname verilmesi halinde de bu gelirler yıllık beyannameye eklenmeyecektir.
Ancak yurt dışında bulunan bankalarda ve Off-Shore Bankalarda yapılan repolardan elde edilen gelirlerin toplam tutarı (TL cinsinden olanlara 2002 yılı indirim oranı uygulandıktan sonra kalan kısım) ne olursa olsun yıllık beyanname ile beyanı zorunludur.
Ancak, döviz cinsinden açılan hesaplara ödenen faizlere indirim oranı uygulanmayacaktır.
D- ÖZEL FİNANS KURUMLARINCA ÖDENEN KAR PAYLARI39. Özel finans kurumlarınca ödenen kâr payları hangileridir ?
Bu kâr payları aşağıda sayılmıştır:
1-Faizsiz olarak kredi verenlere ödenen kâr payları,
2-Kâr ve zarar ortaklığı belgesi karşılığı ödenen kâr payları,
3-Özel finans kurumlarınca kâr ve zarara katılma hesabı karşılığında ödenen kâr payları.
40. Özel finans kurumlarınca ödenen kâr payları stopaja tabi midir ?
Özel finans kurumlarınca ödenen kâr payları stopaja tabidir.
Ancak özel finans kurumlarınca ödenen kâr payları 31.12.2002 tarihine kadar yıllık beyanname ile bildirilmeyeceğinden yapılan stopaj ve fon payı, yıllık beyanname ile bildirilecek diğer gelirler üzerinden hesaplanacak vergiden indirilemeyecektir.
Halen uygulanmakta olan stopaj ve fon payına ait bilgiler aşağıdadır:
|
Özel Finans Kurumlarınca Ödenen Kâr Payları |
Stopaj |
Fon |
Toplam | ||
|
|
|
|
| ||
|
Faizsiz olarak kredi verenlere ödenen kâr paylarından (*) |
% 16 |
% 10 |
% 17,6 | ||
|
|
|
|
| ||
|
Kar ve zarar ortaklığı belgesi karşılığı ödenen kar paylarından (*) |
% 16 |
% 10 |
% 17,6 | ||
|
|
|
|
| ||
|
Özel finans kurumlarınca kar ve zarara katılma hesabı karşılığında ödenen kar paylarından |
|
|
| ||
|
|
18.8.2001 ve sonraki dönemler için (**) |
|
|
| |
|
|
|
30 ve 90 gün vadeli hesaplarda |
% 16 |
% 10 |
% 17,6 |
|
|
|
180 gün vadeli hesaplarda |
% 14 |
% 10 |
% 15,4 |
|
|
|
360 gün vadeli hesaplarda |
% 10 |
% 10 |
% 11 |
|
|
|
360 günden daha uzun vadeli hesaplarda |
% 6 |
% 10 |
% 6,6 |
|
|
1.1.2001-18.08.2001 dönemi için (*) |
% 16 |
% 10 |
%17.6 | |
|
| |||||
|
(*) (1.1.2001'den itibaren açılan veya yenilenen veya vadesiz hesaplara uygulanmak üzere | |||||
|
(**) (18.8.2001'den itibaren açılan veya yenilenen veya vadesiz hesaplara uygulanmak üzere (2001/2847 s. B.K.K.)) | |||||
41. Özel finans kurumlarınca ödenen kâr payları için yıllık beyanname verilecek midir?
Hayır. Çünkü 4444 sayılı Kanunla 1.1.1999 ile 31.12.2002 tarihleri arasında elde edilen ve stopaj yolu ile vergilendirilen özel finans kurumlarınca ödenen kâr payları, yıllık beyanname dışına çıkartılmıştır.
Dolayısıyla 2002 yılında elde edilen ve tamamı üzerinden stopaj yapılmış olan özel finans kurumlarınca ödenen kâr payları için yıllık gelir vergisi beyannamesi verilmeyecek, diğer gelirler nedeni ile beyanname verilmesi halinde de bu gelirler yıllık beyannameye eklenmeyecektir.
Ancak yurt dışında yerleşik özel finans kurumlarından elde edilen kâr payları ve gelirler için yıllık beyanname verilmesi zorunludur.
42. Özel finans kurumlarınca ödenen kar payları indirim oranına tabi midir?
2002 yılı içinde yurt dışında yerleşik özel finans kurumlarından elde edilen ve üzerinden stopaj yapılmadığı için yıllık beyannameye tabi olan TL cinsindeki kâr paylarının 2002 yılı indirimi uygulanarak bulunacak kısmı gelir vergisinden istisna edilmiştir.
Bu nedenle, 2002 yılında elde edilen ve üzerinden stopaj yapılmamış olan bu kâr paylarının toplam tutarı (TL cinsinden olanlara 2002 yılı indirim oranı uygulandıktan sonra kalan kısım) ne olursa olsun yıllık beyanname ile beyanı zorunludur.
Ancak, döviz cinsinden açılan hesaplara ödenen faizlere indirim oranı uygulanmayacaktır.
E- ALACAK FAİZLERİ43. Alacak faizleri hangileridir ?
Kanunda alacak faizinin tanımı bulunmamakta olup “Her nevi alacak faizleri”, menkul sermaye iradı olarak tanımlanmış ve aşağıdaki faizlerin alacak faizlerine dahil olduğu belirtilmiştir:
1-Adi, imtiyazlı, rehinli, senetli alacaklardan doğan faizler,
2-Cari hesap alacaklarından doğan faizler,
3-Kamu tüzel kişilerince borçlanılan ve senede bağlanmış olan tutarlar için ödenen faizler.
01.07.2002 tarihinden itibaren BORSA PARA PİYASASIndan elde edilen gelirler mevduat faizi kapsamına alınmış ve stopaja tabi tutulmuştur.
Bu nedenle Borsa Para Piyasasından 01.01.2002-30.06.2002 döneminde elde edilen gelirler alacak faizi, 01.07.2002-31.12.2002 döneminde elde edilen gelirler ise mevduat faizi olarak değerlendirileceklerdir.
Ancak, döviz cinsinden veya dövize, altına yahut bir başka değere endeksli alacak faizlerinde değer artış kazancının irat sayılıp sayılmayacağı hususunda bir belirsizlik bulunmaktadır.
Diğer yandan bu konuda dikkat edilmesi gereken bir hususta ödünç para verme işleminin sürekli olup olmadığıdır. Eğer sürekli bir ödünç para verme işlemi sözkonusu ise elde edilen gelir menkul sermaye iradı değil ticari kazanç olarak değerlendirilecektir.
44. Alacak faizleri stopaja tabi midir ?
Alacak faizleri üzerinden stopaj yapılmamaktadır.
Dolayısıyla alacak faizleri tutarı ne olursa olsun yıllık beyanname ile bildirilmesi gereken gelirlerdendir.
45. Alacak faizleri için yıllık beyanname verilecek midir?
Evet. Kanun alacak faizlerinin beyanı için (stopaja tabi olmaması nedeni ile) herhangi bir had öngörmemektedir.
Bu nedenle, 2002 yılında elde edilen alacak faizlerinin (TL cinsinden olanlarda 2002 yılı indirim oranı uygulandıktan sonra kalan kısmın) tutarı ne olursa olsun yıllık gelir vergisi beyannamesi ile beyan edilmesi ve üzerinden ek vergi ödenmesi zorunludur.
46. Alacak faizleri indirim oranına tabi midir ?
2002 yılı içinde elde edilen alacak faizlerinin 2002 yılı indirim oranı uygulanarak bulunacak kısmı gelir vergisinden istisna edilmiştir.
Dolayısıyla, 2002 yılında elde edilen alacak faizlerinin brüt tutarına, 2002 yılı indirim oranı uygulandıktan sonra kalan kısmın, tutarı ne olursa olsun, yıllık beyanname ile bildirilmesi zorunludur.
Ancak, döviz cinsinden veya dövize, altına yahut bir başka değere endeksli alacak faizlerinde indirim oranı uygulanmayacaktır.
F-KAR PAYLARI47. Kâr payı hangileridir ?
Kanunda kâr payı tanımlanmamış ancak bazı kâr payı çeşitleri ismen sayılmıştır. Buna göre, her nevi hisse senetlerinden elde edilen kâr payları, menkul kıymetler, risk sermayesi, gayrimenkul yatırım fonları ve ortaklıkları katılma belgelerinden elde edilen kâr payları, iştirak hisselerinden doğan kazançlar, kurumların yönetim kurulu başkan ve üyelerine verilen kâr payları ile ödenen kâr paylarının 1/5’i olarak (Vergi alacağını hesaplamakta kullanılan 1/3 oranı, 1.1.2000 tarihinden itibaren elde edilen kâr paylarında 1/5’e indirilmiştir.), bu kâr payları üzerinden hesaplanan vergi alacağı yıllık beyannameye dahil edilecektir. Bu kâr paylarının adi, kurucu veya intifa hisse senetlerinden elde edilmiş olmalarının veya nama veya hamiline yazılı olmalarının vergilendirmeye bir etkisi bulunmamaktadır.
Kanunda yapılan tanıma göre aşağıda sayılanlar kâr payıdır:
1-Her türlü anonim şirket hisse senetlerinden elde edilen kâr payları,
2-Limited şirket ortaklarının iştirak hisselerinden doğan kazançları,
3-Menkul kıymetler, risk sermayesi, gayrimenkul yatırım ortaklıklarından elde edilen kâr payları,
4-Menkul kıymetler, risk sermayesi, gayrimenkul yatırım fonlarından elde edilen kâr payları,
5-İş ortaklıklarının ortaklarının iştirak hisselerinden doğan kazançları,
6-Sermayesi paylara bölünmüş (eshamlı) komandit şirketlerin komanditer ortaklarının şirketten elde ettikleri paylar,
7-Adi komandit şirketlerin komanditer ortaklarının elde ettikleri kâr payları,
8-Pay sahiplerine hazırlık dönemi için faiz veya başka adlarla yapılan her türlü ödemeler,
9-Kurumların idare meclisi (yönetim kurulu) başkan ve üyelerine verilen kâr payları (Temettü ikramiyeleri),
10-Kooperatiflerin dağıttıkları kazançlar (Kooperatiflerin ortakları ile yaptıkları işlemlerden doğan kazançların ortaklara kooperatifle yaptıkları işlemler oranında dağıtımı kazanç dağıtımı sayılmamaktadır.),
11-Ticaret Kanunu´na göre ayrılan yasal yedek akçelerden yapılan dağıtımlar,
12-Kurumların kâr yedeklerinden yapılan dağıtımlar,
13-Kurum ana sözleşmesi veya genel kurul kararı uyarınca ayrılan olağanüstü veya fevkalade yedek akçelerden yapılan dağıtımlar,
Maliye Bakanlığı, 6 Şubat 2000 tarih ve 23956 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 231 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliği ile, kurumların karlarını sermayeye eklemek suretiyle gerçekleştirdikleri kâr dağıtım işlemlerinde gerçek kişi ortaklarca elde edilen kâr paylarının menkul sermaye iradı olarak beyan edilmesi gerektiğini bildirmişti.
Ancak 231 No.lu Tebliğin konu ile ilgili bölümü, Danıştay 4. Dairesi’nin 6.12.2000 tarih ve 2000/1307 Esas, 2000/5053 Karar sayılı kararı ile iptal edilmiş ve bu iptal kararı, Vergi Dava Daireleri Genel Kurulu'nun 8.6.2001 tarih ve 2001/180 Esas, 2001/224 Karar sayılı kararı ile kesinleşmiştir.
Maliye Bakanlığı da 20.12.2001 tarih ve 24616 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 243 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliği ile anılan iptal kararlarına istinaden kâr paylarının ve kâr yedeklerinin ortaklara fiilen ödenmeyerek sermayeye ilave edilmesi ve bu işlem karşılığında ortaklara bedelsiz hisse senedi ve iştirak hissesi verilmesi durumunda yapılan işlemin kurum açısından kâr dağıtımı, ortaklar açısından ise kâr payı sayılmayacağını bildirmiş bulunmaktadır.
Bu nedenle kurumların kârlarını sermayeye eklemek suretiyle gerçekleştirdikleri kâr dağıtım işlemlerinde gerçek kişi ortaklar tarafından elde edilen kâr paylarının beyan edilmemesi gerekmektedir.
48. Kâr payları stopaja tabi midir ?
2002 yılında elde edilen kâr payları üzerinden hisse senedi veya fon katılma belgesi sahiplerine, ödeme aşamasında Gelir Vergisi Kanunu’nun 94 ncü maddesi gereği, stopaj yapılmamaktadır.
Ancak bu gelirler, kurumların, vergisi ödenmiş kazançlarından dağıtıldığı için aşağıda belirtilen vergi alacağını da içermektedir.
49. Kâr payları için yıllık beyanname verilecek midir?
2002 yılında elde edilen ve vergi alacağı dahil 6 milyar 650 milyon lirayı aşan kurumlardan alınan kâr payları (Her nevi hisse senetlerinin kâr payları, iştirak hisselerinden doğan kazançlar, kurumların idare meclisi başkan ve üyelerine verilen kâr payları, yatırım ortaklıkları kâr payları) nedeni ile yıllık beyanname verilecektir.
Ancak, gerçek kişi ortaklar tarafından kârın sermayeye ilavesi suretiyle elde edilen kâr payları ile menkul kıymetler yatırım fonlarından alınan kâr payları yıllık beyannameye dahil edilmeyecektir (G.V.K. geç. md. 55).
Yurtdışından elde edilen kâr payları miktarlarına bakılmaksızın yıllık beyanname ile beyan edilmek durumundadır.
50. Yatırım fonlarından elde edilen kâr payları beyan edilecek midir?
Hayır. Çünkü 4444 sayılı Kanunla 1.1.1999 ile 31.12.2002 tarihleri arasında menkul kıymetler yatırım fonlarının katılma belgelerinden alınan kâr payları, yıllık beyanname dışına çıkartılmıştır.
Dolayısıyla 2002 yılında elde edilen menkul kıymetler yatırım fonlarının katılma belgelerinden elde edilen kâr payları için yıllık gelir vergisi beyannamesi verilmeyecek, diğer gelirler nedeni ile beyanname verilmesi halinde de bu gelirler yıllık beyannameye eklenmeyecektir.
Ancak 4444 sayılı Kanunla sadece menkul kıymetler yatırım fonlarının katılma belgelerinden elde edilen kâr paylarına gelir vergisi istisnası getirilmiştir. Dolayısıyla (şu anda kurulu bir örneği bulunmayan) risk sermayesi ve gayrimenkul yatırım fonlarından elde edilen kâr payları yıllık gelir vergisi beyannamesine dahil edilecektir.
51. Kâr payları indirim oranına tabi midir ?
Kâr payları için indirim oranı uygulaması geçerli değildir (menkul kıymetler, risk sermayesi ve gayrimenkul yatırım ortaklıklarından sağlanan kâr payları hariç).
Bu kâr payları bünyelerinde vergi alacağını barındırmaktadır.
52. Yatırım ortaklıklarından elde edilen kâr payları indirim oranına tabi midir ?
2002 yılı içinde elde edilen TL cinsindeki menkul kıymetler, risk sermayesi ve gayrimenkul yatırım ortaklıklarından elde edilen kâr paylarının 2002 yılı indirim oranı uygulanarak hesaplanacak kısmı, gelir vergisinden istisna edilmiştir.
G- VERGİ ALACAĞI53. Vergi alacağı nedir ?
Vergi alacağı hem menkul sermaye iradı hem de mahsubu gereken bir vergi olarak tanımlanabilir.
Kanunun mükerrer 75’nci maddesine göre tam mükellefiyete tabi kurumlarca dağıtılan aşağıda belirtilen kâr paylarının 1/5’i (31.12.1999 tarihine kadar elde edilen kâr paylarında 1/3 olan bu oran, 1.1.2000 tarihinden itibaren elde edilen kâr paylarında 1/5 olarak dikkate alınacaktır.) bunların vergi alacağını meydana getirir:
1.Tam mükellefiyete tabi gerçek kişilere dağıtılan kâr payları,
2.Adi ortaklıklara, kollektif ve adi komandit şirketlere dağıtılan kâr payları,
3.Eshamlı komandit şirketlere dağıtılan kâr paylarından bu şirketlerin komandite ortaklarına isabet eden kısmı,
Vergi alacağı kurumlar tarafından dağıtılan kâr payına bağlı olarak oluşmaktadır. Kâr dağıtımı yapılmıyorsa vergi alacağı da hesaplanmayacaktır.
Diğer yandan menkul kıymetler, risk sermayesi ve gayrimenkul yatırım ortaklıklarından sağlanan kâr payları için de (sözkonusu yatırım ortaklıkları kâr dağıtmış sayıldıkları için) vergi alacağı hesaplanması gerekmektedir.
Bir takvim yılı içinde elde edilen kâr payları ile bu kâr paylarının 1/5’i olarak hesaplanacak vergi alacağı, yıllık beyannameye dahil edilecektir. Yani vergi alacağı üzerinden de gelir vergisi hesaplanmaktadır.
Ancak, yıllık beyanname üzerinde, vergi alacağı dahil kâr payları üzerinden hesaplanacak gelir vergisinden, peşin ödenmiş bir vergi gibi kabul edilen bu vergi alacağı miktarı mahsup edilecek ve kalan tutar vergi olarak ödenecektir.
54. Vergi alacağı hangi kar payları üzerinden hesaplanacaktır ?
Aşağıda sayılan kâr payları nedeniyle vergi alacağı hesaplanmaktadır:
1-Anonim şirketlerin hisse senetlerinin kâr payları,
2-Limited şirket iştirak hisselerinden doğan kâr payları,
3-Yatırım ortaklıklarından elde edilen kâr payları,
4-İş ortaklıklarının ortaklarına dağıttıkları kâr payları,
5-Eshamlı komandit şirketlerin hisse senetlerinin kâr payları,
6-Kurumların yönetim kurulu başkan ve üyelerine verilen kâr payları,
7-Kooperatiflerin ortaklarına dağıttıkları kazançlar (kooperatiflerin ortakları ile yaptıkları muamelelerden doğan gelir-gider farkından ortaklara, kooperatifle yaptıkları muameleler nispetinde dağıtılan risturnlar hariç),
8-Serbest bölgelerde faaliyet gösteren kurumlardan elde edilen kâr payları
Yabancı memleketlerden elde edilen kâr payları, tutarına bakılmaksızın yıllık beyanname ile beyan edilmektedir. Ancak bu kâr payları için ayrıca vergi alacağı hesaplanmayacaktır (Kâr paylarının edinildiği ülkede bu kâr payları üzerinden ödenmiş olan vergiler, Gelir Vergisi Kanunu’nda öngörülen usullerle Türkiye’de bu kâr payları üzerinden ödenecek vergilerden mahsup edilebilmektedir.).
H- DİĞER MENKUL SERMAYE KAZANÇLARI55. Diğer menkul sermaye kazançları hangileridir ?
Kanun, aşağıda sayılan gelirleri de menkul sermaye kazancı olarak tanımlamıştır:
1-Hisse senetleri ve tahvillerin vadesi gelmemiş kuponlarının satışından elde edilen bedeller,
2-İştirak hisselerinin sahibi adına henüz tahakkuk etmemiş kâr paylarının devir ve temliki karşılığında alınan para ve ayınlar,
3-Her çeşit senetlerin iskonto edilmesi karşılığında alınan iskonto bedelleri,
56. Diğer menkul sermaye kazançları stopaja tabi midir ?
Bu gelirler üzerinden stopaj yapılmamaktadır.
57. Diğer menkul sermaye kazançları için yıllık beyanname verilecek midir?
2002 yılında elde edilen diğer menkul sermaye kazançları nedeni ile yıllık gelir vergisi beyannamesi verilecektir. Kanunda bu tür gelirler için herhangi bir had öngörülmemiştir.
Bu nedenle, 2002 yılında elde edilecek sözkonusu menkul sermaye kazançlarının tutarı ne olursa olsun yıllık beyanname ile bildirilmesi zorunludur.
58. Diğer menkul sermaye kazançları indirim oranına tabi midir ?
Bu tür gelirler için indirim oranı uygulanmayacaktır.
I- DÖVİZ CİNSİNDEN VEYA ENDEKSLİ MENKUL KIYMETLER59. Döviz cinsinden yahut endeksli olarak elde edilen menkul sermaye kazançları ne olacaktır ?
Döviz cinsinden yahut dövize, altına veya başka bir değere endeksli olarak elde edilen menkul sermaye kazançlarının yıllık beyana tabi olma açısından, tanımlandığı menkul sermaye kazançlarından herhangi bir farkı bulunmamaktadır.
Ancak döviz cinsinden veya dövize, altına veya başka bir değere endeksli menkul kıymetlerin itfası sırasında oluşan ana para değer artışları irat sayılmamaktadır. Yani bu gelirlerin sadece faiz kısmı vergiye tabidir.
60. Döviz cinsinden açılan hesaplara ve menkul kıymetlere ödenen faiz ve kâr payları indirim oranına tabi midir ?
Kanun 76 ncı maddesinde, döviz cinsinden açılan hesaplara, dövize, altına veya başka bir değere endeksli menkul kıymetler ile döviz cinsinden ihraç edilen menkul kıymetlere ödenen faiz ve kâr paylarına indirim oranı uygulanmamasını öngörmüştür.
Bu nedenle, döviz cinsinden elde edilen faiz ve kâr paylarına indirim oranı yolu ile istisna uygulanmayacaktır.
61. Kur ve endeks farkları stopaja tabi midir ?
Döviz cinsinden yahut dövize, altına veya başka bir değere endeksli olarak ihraç edilen menkul kıymet gelirlerinde stopaj aşağıdaki tutarlar üzerinden yapılmaktadır:
1-Döviz cinsinden ihraç edilen,
-Her nevi tahvillerin (Devlet, Özel, Nama yazılı, Hamiline yazılı ve diğerleri),
-Hazine bonolarının,
-Toplu Konut İdaresi ve Kamu Ortaklığı İdaresince çıkarılan menkul kıymetlerin
itfası sırasında anaparanın yine döviz cinsinden ödenmesi şartıyla, döviz kurundaki değişim nedeniyle anaparada meydana gelen değer artışı üzerinden stopaj yapılmayacaktır. Stopaj öngörülmüş ise stopaj, sadece faiz tutarı üzerinden yapılacaktır.
2-Menkul kıymet faizlerinin itfadan önce belli dönemlerde ödenmesi halinde stopaj
Bu menkul kıymetlerin faizlerinin itfa tarihinden önce belli dönemler itibariyle ödenmesi halinde sadece ödenen faiz tutarları stopaja tabi olmaktadır. Kur farkı üzerinden herhangi bir tevkifat yapılmayacaktır.
3-Menkul kıymet kuponlarının satışında stopaj
Döviz cinsinden yahut dövize, altına veya başka bir değere endeksli olarak çıkartılan menkul kıymetlerin faizini temsil eden kuponlarının menkul kıymetten ayrı olarak alınıp satılması halinde faiz kuponlarının itfası sırasında ödenen bedelin tamamı stopaja tabi tutulacaktır.
Menkul kıymetin itfası sırasında geri ödenen anapara tutarı ise stopaja tabi değildir.
62. Döviz cinsinden açılan hesaplarda hangi döviz kuru esas alınacaktır ?
Döviz cinsinden yapılan işlemlerden elde edilen kazançların Türk Lirasına çevrilmesinde, vade tarihinde veya gelirin elde edildiği gün geçerli olan T.C. Merkez Bankası döviz alış kuru esas alınacaktır.
63.Ticari, zirai veya mesleki faaliyet nedeniyle elde edilen menkul kıymet kazancı ne olacaktır ?
Bu kazançlar, kazancı elde edenin ticari, zirai veya mesleki faaliyeti nedeni ile oluşuyorsa elde edilen bu tutarlar menkul sermaye iradı sayılmazlar.
Bu durumda elde edilen bu kazançlar ticari, zirai veya mesleki faaliyetin bir parçası olarak zaten yıllık beyanname ile beyan edileceklerdir.
64. Menkul sermaye kazançlarından indirilebilecek giderler hangileridir ?
Gelir Vergisi Kanunu’nun 78 inci maddesine göre kazancın safi tutarı, menkul kıymet kazançlarından aşağıdaki giderlerin indirilmesi suretiyle bulunacaktır:
1-Menkul kıymet muhafaza giderleri: Kiralık kasa ücretleri gibi depo etme ve sigorta ücretleri indirilebilir.
2-Kâr payı (Temettü) ve faizlerin tahsil giderleri: Banka veya benzeri bir kurum aracılığı ile menkul kıymetlerin kâr payları ve faizlerinin tahsili halinde ilgili kuruma ödenen bedeller de indirilebilir.
Ancak, şirket toplantılarına bizzat veya bilvekale katılmak için yapılan giderler irattan indirilemez. Çünkü bu giderler sermayenin idaresi için yapılmaktadır.
3-Vergi, resim ve harçlar: Menkul kıymetlerle bunların kazançları için ödenen vergi, resim ve harçların kazançtan indirimi mümkün bulunmaktadır. Damga vergisi, komisyon ve kurtajlar bu gruba dahildir.
IV. BÖLÜMDİĞER KAZANÇ VE İRATLAR
(HİSSE SENEDİ, TAHVİL, HAZİNE BONOSU VE GELİR ORTAKLIĞI SENETLERİNİN ALIM-SATIMINDAN ELDE EDİLEN
DEĞER ARTIŞ KAZANÇLARI)
65. Menkul kıymet değer artış kazançları hangileridir ?
Gerçek kişilerin edinmiş oldukları kamu ve özel sektör tahvil ve bonoları ile devlet iç borçlanma senetleri gibi menkul kıymetlerin, bu menkul kıymetlerin itfa tarihlerinden önce kesin satış yolu ile elden çıkarılması halinde elde edilen kazançlar ile hisse senedi satışlarından edinilen kazançlar değer artış kazancıdır.
66. Menkul kıymet değer artış kazançları stopaja tabi midir ?
Tahvil, hazine bonosu ve gelir ortaklığı senetleri ile hisse senedi alım-satımından elde edilen değer artış kazançları stopaja tabi değildir.
67. Menkul kıymet değer artış kazançları için yıllık beyanname verilecek midir?
1. 4444 sayılı Kanunla Gelir Vergisi Kanunu’na eklenen geçici 56 ncı madde ile 1999-2002 yılları arasında;
-Üç aydan fazla elde bulundurulan hisse senetlerinden sağlanan kazançlar,
-İvazsız (karşılıksız) olarak edinilen hisse senetlerinden sağlanan kazançlar,
-Değer artış kazançlarının 3 milyar 500 milyon lirası,
gelir vergisinden istisna edilmiştir.
Buna göre ivazsız (karşılıksız) olarak edinilenler ile üç aydan fazla süre ile elde tutulduktan sonra satılan hisse senetlerinden doğan kazançlar tutarı ne olursa olsun yıllık gelir vergisine tabi tutulmamaktadır.
Diğer yandan değer artış kazançlarının 3.500.000.000 liralık kısmı da vergiden istisnadır (Geçici 56 ncı maddede yeralan bu tutar sabit olup yeni bir Kanunla değiştirilmedikçe aynı kalacaktır.).
Bu durumda değer artış kazançlarının 2002 yılı indirim oranı uygulandıktan sonra kalan tutarın 3 milyar 500 milyon lirası vergiden istisnadır.
Dolayısı ile bir kişinin indirim oranı uyguladıktan sonra kalan değer artış kazancı tutarı 5 milyar lira ise bu kişi sadece 1.5 milyar liralık kazancını beyan edecek ve üzerinden gelir vergisi ödeyecektir.
2. 4710 sayılı Kanunla Gelir Vergisi Kanunu’na eklenen geçici 59 uncu ile 31.12.2004 tarihine kadar uygulanmak üzere,
-26.07.2001-31.12.2002 tarihleri arasında ihraç edilen Devlet tahvilleri ve Hazine bonolarının faiz gelirleri ve elden çıkarılmasından sağlanan diğer kazançlar toplamının 2002 yılı DT/HB istisnası tutarı kadar kısmı,
gelir vergisinden istisna edilmiştir.
Buna göre 26.07.2001 ila 31.12.2002 tarihleri arasında ihraç edilen Devlet tahvilleri ve Hazine bonolarından 31.12.2004 tarihine kadar elde edilecek faiz gelirleri ile bunların elden çıkarılması dolayısıyla elde edilecek diğer kazançlar toplamının, 2001 yılında geçerli 50 milyar liranın 2002 yılı yeniden değerleme oranıyla değerlenmesi sonucu bulunacak kısmı yıllık gelir vergisine tabi tutulmayacaktır (Örneğin 2002 yılı yeniden değerleme oranının % 58,5 olarak ilan edilmesi durumunda 2002 yılı DT/HB istisna tutarı (50.000.000.000 + (50.000.000.000 * %58,5) =) 79 milyar 250 milyon lira olarak hesplanacaktır.).
Bu istisna; elden çıkarma dolayısıyla elde edilen diğer kazançlar açısından tercihe bağlı olarak maliyet bedelinin endekslenmesi veya indirim oranı uygulandıktan sonra bulunan tutara uygulanacaktır.
Diğer yandan bir gerçek kişinin, hem faiz hem de elden çıkarma dolayısıyla elde ettiği kazancın bulunması ve gelir toplamının da istisna sınırını aşması halinde, istisnanın hangi kazanca uygulanacağı geliri elde eden tarafından serbestçe belirlenecektir.
İstisnanın 26.07.2001 tarihinden itibaren ihraç edilen Devlet tahvili ve Hazine bonolarının elden çıkarılmasından doğan kazançlara (bu menkul kıymetlerden faiz geliri elde edilmemesi şartıyla) uygulanması halinde bu kazançlar 3 milyar 500 milyon liralık istisnadan ayrıca yararlandırılmayacaktır. Ancak 26.07.2001 tarihinden önce ihraç edilmiş Devlet tahvili ve Hazine bonoları ile diğer menkul kıymetlerin elden çıkarılmasından doğan kazançlar açısından geçici 56 ncı maddede yer alan istisnadan yararlanılabilecektir.
İstisna kapsamına giren bu kazançlar için yıllık beyanname verilmeyecek, diğer gelirler dolayısıyla verilecek yıllık beyannameye de bu kazançlar dahil edilmeyecektir.
2001 yılında hem 26.07.2001 tarihinden önce hem de 26.07.2001 tarihinden sonra ihraç edilmiş Devlet tahvili ve Hazine bonolarının alım-satımından kazanç elde edilmiş olması halinde uygulama
-26.7.2001 tarihinden önce ihraç edilmiş Devlet tahvili veya Hazine Bonoları alım satımından elde edilen kazanca indirim oranı uygulanacak (veya tercihe bağlı olarak maliyet bedeli endekslenecek), kalan kısmın beyana tabi diğer menkul kıymet alım-satım kazançları ile birlikte 3 milyar 500 milyon lirası aşması halinde aşan kısmın tamamı yıllık beyanname ile beyan edilecek, aşmaması halinde ise bu gelir beyan edilmeyecektir.
-26.7.2001 tarihinden sonra ihraç edilmiş Devlet tahvili veya Hazine Bonoları alım satımından elde edilen kazanca indirim oranı uygulanacak (veya tercihe bağlı olarak maliyet bedeli endekslenecek), kalan tutardan (bu menkul kıymetlerden faiz geliri elde edilmemesi şartıyla) 2002 yılı DT/HB istisna tutarı düşüldükten sonra kalan kısım yıllık beyanname ile beyan edilecek, indirim (veya endeksleme) yapıldıktan sonraki kısmın 2002 yılı DT/HB istisna tutarını geçmemesi halinde ise bu gelir, beyan dışı kalacaktır.
68. Vergilendirilecek menkul kıymet değer artış kazançları indirim oranına tabi midir ?
Her nevi tahvil, hazine bonosu ve gelir ortaklığı senetlerinin alım-satımından sağlanan değer artış kazançları ile üç aydan kısa süre elde tutulan hisse senetlerinin değer artış kazançlarına indirim oranı uygulanabilmektedir.
Bu nedenle, 2002 yılı içinde elde edilen değer artış kazançları tutarına, 2002 yılı indirim oranı uygulandıktan sonra kalan tutarın 26.07.2001 tarihinden önce ihraç edilmiş Devlet tahvili veya Hazine Bonolarının alım satımından elde edilen kazanç ile diğer menkul kıymetlerin elden çıkarılmasından sağlanan kazançların 3 milyar 500 milyon lirayı aşan kısmı ile 26.07.2001 tarihinden sonra ihraç edilmiş Devlet tahvili veya Hazine Bonolarının alım satımından elde edilen kazancın (bu menkul kıymetlerden faiz geliri elde edilmemesi şartıyla) 2002 yılı DT/HB istisna tutarını aşan kısmı için, yıllık beyanname verilmesi sözkonusudur.
Diğer yandan mükellefler değer artış kazançlarını, indirim oranı kullanmak yerine elden çıkardıkları menkul kıymetlerin iktisap bedelini, menkul kıymetlerin elden çıkarıldığı ay hariç olmak üzere elde bulundurdukları aylar için Devlet İstatistik Enstitüsü´nce belirlenen toptan eşya fiyat endeksindeki artış oranında artırarak tespit edebilirler.
69. Menkul kıymet alım-satım zararları alım-satım kazançlarından mahsup edilebilir mi ?
Gelir Vergisi Kanunu’nun geçici 56 ncı maddesine göre menkul kıymet alım-satımlarından oluşan zararlar yine o yıl içinde edinilen menkul kıymet satış kazançlarından mahsup edilebilmektedir.
Ayrıca menkul kıymetlerin elden çıkarılması için yapılan ve satıcının üstünde kalan giderler ile satış nedeni ile ödenen vergi ve harçlar kazanç tutarından indirilir.
V. BÖLÜMMENKUL SERMAYE KAZANÇLARININ
YILLIK BEYANNAME İLE BİLDİRİLMESİ
70. Üzerinden stopaj yapılmadığı için yıllık beyanname verilecek menkul kıymet gelirleri hangileridir ?
Aşağıda belirtilen gelirler üzerinden herhangi bir stopaj yapılmadığı için yıllık beyanname verilmesi veya verilecek beyannameye bu gelirlerin eklenmesi zorunludur.
-26.07.2001 tarihinden önce ihraç edilmiş Devlet Tahvilleri ve Hazine Bonolarının vadelerinden önce elden çıkarılmasından edinilen kazançlar ile hisse senedi alım satım kazançlarının 3.500.000.000 TL’yi aşan kısmı ve 26.07.2001 tarihinden sonra ihraç edilmiş Devlet Tahvilleri ve Hazine Bonolarının vadelerinden önce elden çıkarılmasından edinilen kazançların 2002 yılı DT/HB istisna tutarını aşan kısmı (değer artış kazancı),
-Hazine Bonosu, Devlet Tahvili, Özel Sektör Tahvillerinin yabancı para cinsindeki faiz gelirleri,
-Her nevi alacak faizleri,
-Hisse senetleri ve tahvillerin vadesi gelmemiş kuponlarının satışından elde edilen bedeller,
-İştirak hisselerinin sahibi adına henüz tahakkuk etmemiş kâr paylarının devir ve temliki karşılığında alınan bedeller,
-Adi komandit şirketlerin komanditer ortaklarının elde ettikleri kâr payları,
-Her çeşit senetlerin iskonto edilmesi karşılığında alınan bedeller,
-Yurtdışı bankalardan (Off-Shore Bankalar dahil) alınan faiz gelirleri,
-Yabancı menkul kıymetlerden elde edilen faiz gelirleri.
71. İndirim oranı uygulanmayacak menkul sermaye kazançları hangileridir?
İndirim oranı aşağıdaki menkul sermaye kazançlarına uygulanmayacaktır:
-Döviz cinsinden veya dövize, altına veya başka bir değere endeksli ihraç edilen menkul kıymetlerden edinilen faizler,
-Yurt dışındaki bankalar ile Off-Shore bankalarda döviz cinsinden açılan mevduat hesaplarına ödenen faizler,
-Yurt dışında bulunan bankalarda ve Off-Shore Bankalarda döviz cinsinden yapılan repolardan elde edilen gelirler,
-Özel finans kurumlarında açılan döviz cinsindeki kâr ve zarara katılma hesabından elde edilen kâr payları,
-Yurt dışında bulunan özel finans kurumlarında açılan döviz cinsindeki kâr ve zarara katılma hesabından elde edilen kar payları.
-Yurtdışında bulunan menkul kıymet yatırım fonlarından döviz cinsinden elde edilen kâr payları,
Döviz cinsinden açılan hesaplara ödenen faiz ve kâr paylarına indirim oranının uygulanmayacak olması nedeni ile bu kazançlar, T.C. Merkez Bankasınca belirlenen vade tarihindeki döviz alış kuru esas alınmak suretiyle hesaplanacak ve tamamı beyan edilecektir.
72 İndirim oranı nedir ?
Gelir Vergisi Kanunu’nun 76´ncı maddesine göre indirim oranı, Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre o yıl için tespit edilmiş olan yeniden değerleme oranının aynı dönemde Devlet tahvili ve hazine bonosu ihalelerinde oluşan bileşik ortalama faiz oranına bölünmesi suretiyle bulunacaktır. Kanuna göre bu oran, Maliye Bakanlığı’nca yıl sonunda tespit edilmekte olup Bakanlık bu oranı, 1998 yılı için % 78.7, 1999 yılı için % 45.9, 2000 yılı için birden büyük, 2001 yılı için % 50.7 olarak belirlemiş bulunmaktadır.
2002 yılı yeniden değerleme oranı henüz bilinememekte olup bu oranın Maliye Bakanlığı’nca % 58,5 civarında açıklanması beklenilmektedir.
2002 yılı yeniden değerleme oranının % 58.5, aynı dönemde Devlet tahvili ve Hazine bonosu ihalelerinde oluşan bileşik ortalama faiz oranının ise % 70 olduğu varsayıldığında 2002 yılı indirim oranı (% 58.5 / % 70 =) % 83,5 (VARSAYIM) olarak hesaplanacaktır.
Bu durumda 2002 yılında elde edilen ve indirim oranı uygulanacak menkul sermaye kazançlarının brüt toplam tutarına Maliye Bakanlığı’nca belirlenecek 2002 yılı indirim oranının uygulanması suretiyle bulunacak kısım, gelir vergisinden istisna edilecek ve kalan tutar vergi hesaplamasında dikkate alınarak yıllık beyannameye dahil edilecektir.
Diğer yandan, tamamı üzerinden stopaj yapılmış faiz ve kira gelirleri ile ilgili beyanname verme sınırı 2002 yılında 6 milyar 650 milyon liradır. (Bu sınır 1998 yılında 2 milyar 500 milyon lira, 1999 yılında 3 milyar 500 milyon lira, 2000 yılında ise 4 milyar 375 milyon lira, 2001 yılında ise 4 milyar 900 milyon liradır.)
2002 yılı indirim oranının % 83.5 olduğu VARSAYIMı ile 2002 yılındaki 6.650.000.000 liralık beyanname verme sınırı (6.650.000.000 / (100-83.5) =) 40.303.030.000 TL brüt menkul sermaye iradına (26.7.2001 tarihinden sonra ihraç edilmiş Devlet tahvilleri ve Hazine Bonolarının faiz gelirleri ile bunların elden çıkarılmasından doğan kazanç toplamının 2002 yılı DT/HB istisna tutarı hariç (2002 yılı yeniden değerleme oranının % 58.5 olması durumunda 79 milyar 250 milyon lira)) karşılık gelecek ve dolayısı ile 2002 yılında brüt 40.303.030.000 liranın altında bir tutarda indirim oranına tabi gelir elde edenler yıllık beyanname vermeyeceklerdir. Ancak sözkonusu tutardan fazla gelir elde edenlerin yıllık beyanname vermesi ve sözkonusu gelirlerini beyannameye dahil etmeleri zorunlu olacaktır.
73 İndirim oranı nasıl uygulanır ?
Daha önce belirtildiği üzere, indirim oranına tabi menkul sermaye gelirlerinin yıllık beyanname ile beyan edilip edilmeyeceğine bu gelirlerin indirim oranı uygulandıktan sonra kalan kısmı hesaplanarak karar verilmektedir.
Bu nedenle indirim uygulaması önem kazanmakta olup, Gelir Vergisi Kanunu’nun 76’ncı maddesine göre indirim oranı ve vergi hesaplaması aşağıdaki şekilde yapılacaktır (2002 yılı indirim oranının % 83.5 olduğu varsayımı ile):
|
26.07.2001 tarihinden önce ihraç edilmiş Hazine bonosundan 2002 yılında elde edilen brüt faiz geliri |
300.000.000.000 |
|
Hazine bonosu faiz geliri üzerinden kesilen |
0 |
|
Hazine bonosu net faiz geliri (Ele geçen) |
300.000.000.000 |
|
2002 yılı indirim oranı (Varsayım) |
% 83.5 |
|
2002 yılı hazine bonosu faiz gelirinin gelir vergisinden istisna kısmı (300.000.000.000 * % 83.5 (Varsayım)=) |
250.500.000.000 |
|
2001 yılı hazine bonosu faiz gelirinin gelir vergisine tabi kısmı (300.000.000.000 - 250.500.000.000=) |
49.500.000.000 |
|
|
|
|
2003 yılı Mart ayında yıllık gelir vergisi beyannamesi ile beyan edilecek tutar (Matrah) |
49.500.000.000 |
|
Beyanname üzerinden hesaplanan 2002 yılı gelir vergisi |
15.810.000.000 |
|
Beyanname üzerinden hesaplanan 2002 yılı fon payı |
1.581.000.000 |
|
Gelir Vergisi ve Fon Payı toplamı |
17.391.000.000 |
|
Yıl içinde ödenmiş olan 2002 yılı gelir vergisi stopajı (-) |
0 |
|
Yıl içinde ödenmiş olan 2002 yılı fon payı (-) |
0 |
|
2002 yılı için 2003 yılında ödenecek vergi |
17.391.000.000 |
|
Gelir Vergisi ve fon payı taksidi (1 / 3 =) |
5.797.000.000 |
74. Menkul kıymet gelirleri üzerinden yapılan stopaj ödenecek vergiden nasıl indirilecektir?
Yıllık gelir vergisi beyannamesine göre hesaplanan gelir vergisinden beyannameye dahil kazançlar üzerinden varsa yıl içinde stopaj yolu ile kesilen vergi ve fon payı (beyanname üzerinde) indirilmektedir.
Gelire indirim oranı uygulanmış ise stopajlara da indirim oranı uygulanmakta ve kalan bakiye tutar, beyannamede hesaplanan vergiden indirilebilmektedir.
ÖRNEKLER
ÖRNEK 1- Mevduat faizi, repo geliri ve fon katılma belgesi kar payı:
Gerçek kişi (A), 2002 yılında 50 milyar lirası TL cinsinden, 40 milyar lirası da döviz cinsinden olmak üzere 90 milyar lira mevduat faizi ve 75 milyar lira da repo kazancı olmak üzere toplam 165 milyar lira brüt menkul sermaye iradı elde etmiştir. Gerçek kişi (A)’nın başkaca bir geliri bulunmamaktadır.
Elde edilen;
-TL mevduat faizinden ödeme sırasında 8.000.000.000 lira gelir vergisi, 800.000.000 lira fon payı;
-Döviz mevduat hesabından 6.400.000.000 lira gelir vergisi, 640.000.000 lira fon payı,
-Repo gelirinden ise 15.000.000.000 lira gelir vergisi, 1.500.000.000 lira fon payı,
stopajı yapılmıştır.
Görüldüğü üzere (A) şahsı, 2002 yılında elde ettiği TL ve döviz mevduat faizi ile repo gelirinden oluşan brüt 165.000.000.000 TL menkul sermaye iradı üzerinden 29.400.000.000 lira gelir vergisi ve 2.940.000.000 TL fon payı (toplam 32.340.000.000 TL) stopajı ödemiş ve 132.660.000.000 lira net faiz geliri elde etmiş bulunmaktadır.
4444 sayılı Kanunla 1999-2002 yılları arasında elde edilen ve üzerinden stopaj yapılmış olan mevduat faizleri ve repo kazançları yıllık gelir vergisi beyannamesi dışına çıkartılmıştır.
Bu durumda (A) şahsı, 2002 yılında elde ettiği sözkonusu menkul sermaye gelirleri nedeni ile 2003 yılında yıllık gelir vergisi beyannamesi vermeyecek olup, banka mevduat faizleri ve repo geliri üzerinden stopaj yolu ile ödediği stopaj, nihai vergi olacaktır.
ÖRNEK 2- Ücretler ve fon katılma belgesi kâr payı:
Bayan (B) 2002 yılında (X) Anonim Şirketinden 48 milyar lira, (Y) Limited Şirketinden 40 milyar lira olmak üzere 88 milyar lira ücret geliri; 40 milyar lirası A tipi, 20 milyar lirası B tipi fon katılma belgesinden olmak üzere 60 milyar lira da fon katılma belgesi kâr payı elde etmiştir. Bayan (B)’nin başka bir geliri bulunmamaktadır.
(X) ve (Y) şirketlerinden alınan ücret gelirlerinin tamamı üzerinden stopaj yapılmış olup fon katılma belgesi kâr payları stopaja tabi değildir.
Gelir Vergisi Kanunu’nda 4444 sayılı Kanunla yapılan değişikliğe göre tamamı stopaja tabi olan ücret gelirleri nedeni ile yıllık beyanname verilmeyecek olup 1999-2002 yılları arasında menkul kıymetler yatırım fonu katılma belgelerinden alınan kâr payları da yıllık beyanname dışında bırakılmıştır.
Bu durumda Bayan (B) sözkonusu 148 milyar liralık ücret geliri ve fon katılma belgesi kâr payı nedeni ile 2003 yılında yıllık gelir vergisi beyannamesi vermeyecek ve ücret gelirleri üzerinden ödediği stopaj, nihai vergi olacaktır.
Örnek 3- Emekli aylığı ve özel finans kurumundan alınan kâr payı:
2002 yılında T.C. Emekli Sandığından 3 milyar 600 milyon lira emekli aylığı alan (D) şahsının bir özel finans kurumundan kâr zarara katılma hesabı karşılığında elde ettiği kâr payı 20 milyar liradır. Özel finans kurumu sözkonusu kâr payı üzerinden 3.200.000.000 TL gelir vergisi, 320.000.000 TL’de fon payı stopajı yapmıştır. (D) şahsının başka bir geliri bulunmamaktadır.
Emekli aylığı Gelir Vergisi Kanunu’nun 23/11 inci maddesi ile gelir vergisinden istisna edilmiştir.
İstisna hadleri içinde kalan kazanç ve iratlar için yıllık beyanname verilmez. Diğer gelirler nedeniyle verilecek yıllık beyannamelere de bu kazanç ve iratlar dahil edilmez.
Diğer yandan 4444 sayılı Kanunla 1999-2002 yılları arasında elde edilen ve tamamı stopaja tabi özel finans kurumlarından alınan kâr payları yıllık beyanname dışına çıkartılmıştır.
Bu nedenle (D) şahsı emekli aylığı ile özel finans kurumundan elde ettiği sözkonusu gelirler için 2003 yılında yıllık gelir vergisi beyannamesi vermeyecektir.
Örnek 4- 26.07.2001 tarihinden önce ihraç edilmiş Devlet tahvili faizi, 26.07.2001 tarihinden önce ihraç edilmiş Hazine Bonosu alım-satım kazancı ve repo geliri:
Bay (E)’nin 2002 yılında 26.07.2001 tarihinden önce ihraç edilmiş devlet tahvillerinden 50 milyar lira faiz geliri, 25 milyar lira repo kazancı ve 30 milyar lira da 26.07.2001 tarihinden önce ihraç edilmiş hazine bonosu alım-satım kazancı bulunmaktadır. Bay (E)’nin başka bir geliri bulunmamaktadır.
Devlet tahvili faiz gelirinden stopaj oranının % 0 olması nedeni ile fiilen stopaj yapılmamış olup repo kazancı üzerinden 5.000.000.000 lira gelir vergisi, 500.000.000 lira da fon payı stopajı yapılmıştır. Hazine bonosu alım-satım kazancı ise stopaja tabi değildir.
50 milyar liralık 26.07.2001 tarihinden önce ihraç edilmiş Devlet tahvili faiz gelirinin 2002 yılı indirim oranı uygulandıktan sonra kalan tutarının (beyana tabi diğer menkul sermaye iratları ile birlikte) 6 milyar 650 milyon lirayı aşması halinde yıllık beyanname ile beyanı zorunludur.
25 milyar liralık repo geliri, tamamı stopaja tabi tutulduğu için 4444 sayılı Kanun gereği yıllık beyannameye tabi değildir.
30 milyar liralık 26.07.2001 tarihinden önce ihraç edilmiş Hazine bonosu alım-satım kazancına (Kazanç tespit yöntemi olarak endeksleme yerine indirim oranı uygulanması halinde) 2002 yılı indirim oranı uygulandıktan sonra kalan tutarın 3 milyar 500 milyon lirayı aşan kısmının da yıllık beyanname ile beyanı zorunludur.
Bu durumda Bay (E)’nin 2003 yılı Mart ayında vereceği yıllık gelir vergisi beyannamesinde yıllık gelir vergisi aşağıdaki şekilde hesaplanacaktır (2002 yılı indirim oranının % 83.5 olduğu varsayımı ile):
|
1-Devlet tahvili faiz geliri |
50.000.000.000 TL |
|
2-Devlet tahvili faiz geliri stopajı (Stopaj oranı %0) |
0 TL |
|
3-Devlet tahvili faiz gelirinin indirime tabi kısmı |
41.750.000.000 TL |
|
4-Devlet tahvili faiz gelirinin beyana tabi kısmı |
8.250.000.000 TL |
|
|
|
|
5-Hazine bonosu alım-satım kazancı |
30.000.000.000 TL |
|
6-Hazine bonosu alım-satım kazancının indirime tabi kısmı |
25.050.000.000 TL |
|
7-İndirimden sonra kalan Hazine bonosu alım-satım kazancı |
4.950.000.000 TL |
|
8-Değer artış kazancı istisnası |
3.500.000.000 TL |
|
9-Hazine bonosu alım-satım kazancının beyana tabi kısmı |
1.450.000.000 TL |
|
|
|
|
10-Yıllık Gelir Vergisi Matrahı |
9.700.000.000 TL |
|
11-Hesaplanan Gelir Vergisi |
2.245.000.000 TL |
|
12-Hesaplanan Fon Payı |
224.500.000 TL |
|
13-Toplam Vergi (11 + 12 =) |
2.469.500.000 TL |
|
14-Gelir Vergisi ve fon payı taksidi (13 / 3 =) |
823.166.666 TL |
ÖRNEK 5- Kira gelirleri ile repo geliri:
(K) şahsı 2002 yılında mesken olarak kiraya verdiği evinden 3.600.000.000 lira, işyeri olarak kiraya verdiği dükkanından 5.400.000.000 lira gayrimenkul sermaye iradı elde etmiş olup (Y) Bankasından aldığı repo geliri 25.000.000.000 liradır. İşyeri kirası üzerinden 1.080.000.000 TL gelir vergisi, 108.000.000 TL fon payı; repo geliri üzerinden de 5.000.000.000 TL gelir vergisi, 500.000.000 TL fon payı stopajı yapılmıştır. (K) şahsının başka bir geliri bulunmamaktadır.
Mesken olarak kiraya verilen konutlardan elde edilen gelirin 2002 yılında 950.000.000 lirası vergiden istisnadır. Mesken kiralarının istisna tutarını aşan kısmı yıllık beyana tabi olduğu için (3.600.000.000–950.000.000=) 2.650.000.000 liralık kira geliri beyan edilmek zorundadır.
Tamamı stopaja tabi işyeri kira gelirlerinin 2002 yılında beyanname verme sınırı olan 6 milyar 650 milyon lirayı aşmaması halinde beyanı gerekmemektedir. Dolayısıyla (K) şahsının işyeri kira geliri bu beyanname verme sınırının altında kaldığından işyeri kira geliri beyannameye eklenmeyecektir.
1999-2002 yılları arasında elde edilen ve stopaja tabi repo gelirleri ise yıllık beyanname dışındadır.
Dolayısıyla (K) şahsı 2002 yılında sadece beyana tabi gayrimenkul sermaye iradı elde etmiş bulunmaktadır. Bu durumda 2002 yılı yıllık gelir vergisi beyannamesinin 2003 yılının Ocak ayı içinde verilmesi ve birinci taksidinin ödenmesi zorunludur.
(K) şahsının 2003 yılı Ocak ayı içerisinde vereceği yıllık beyannamede yıllık gelir vergisi aşağıdaki şekilde hesaplanacaktır:
|
1-Mesken kira geliri |
3.600.000.000 TL |
|
2-Mesken kira geliri istisnası |
950.000.000 TL |
|
3-Mesken kira gelirinin beyan edilecek kısmı (1–2=) |
2.650.000.000 TL |
|
4-Götürü gider indirimi (%25) |
|
|
5-Yıllık Gelir Vergisi Matrahı (3-4=) |
1.987.500.000 TL |
|
6-Hesaplanan Gelir Vergisi |
397.500.000 TL |
|
7-Hesaplanan Fon Payı |
39.750.000 TL |
|
8-Toplam Vergi (6+7=) |
437.250.000 TL |
|
9-Gelir Vergisi ve fon payı taksidi (8 / 3 =) |
145.750.000 TL |
ÖRNEK 6- Ücret ve Hisse senedi alım-satım kazancı:
Bayan (L) 2002 yılında (Ç) Dış Ticaret A.Ş.’den 54 milyar lira ücret geliri, (E) Menkul Değerler Yatırım A.Ş. aracılığı ile İstanbul Menkul Kıymetler Borsasındaki hisse senedi alım-satımlarından da 40.000.000.000 liralık değer artış kazancı (alım-satım kazancı) elde etmiştir. Bayan (L)’nin başka bir geliri bulunmamaktadır.
Bayan (L)’nin ücret gelirinin tamamı üzerinden stopaj yapılmış olup hisse senedi satışları sırasında (E) Menkul Değerler Yatırım A.Ş. 300.000.000 lira işlem komisyonu, 15.000.000 lira da Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi tahsil etmiştir.
Tamamı stopaja tabi ücret geliri beyanname dışında olup değer artış kazancının tespitinde endeksleme yöntemi yerine indirim oranı uygulaması seçilmiştir.
Bu durumda Bayan (L)’nin 2003 yılı Mart ayında vereceği yıllık gelir vergisi beyannamesinde yıllık gelir vergisi aşağıdaki şekilde hesaplanacaktır:
|
1-Hisse senedi alım-satım kazancı |
40.000.000.000 TL |
|
2-Ödenen işlem komisyonu |
300.000.000 TL |
|
3-Ödenen Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi |
15.000.000 TL |
|
4-Giderler düşüldükten sonra kalan kazanç |
39.685.000.000 TL |
|
5-İndirim oranına tabi kazanç |
|
|
6-İndirim uygulandıktan sonra kalan kazanç (4 – 5=) |
6.548.025.000 TL |
|
7-Değer artış kazancı istisnası |
3.500.000.000 TL |
|
8-Yıllık Gelir Vergisi Matrahı (6 – 7 =) |
3.048.025.000 TL |
|
9-Hesaplanan Gelir Vergisi |
609.605.000 TL |
|
10-Hesaplanan Fon Payı |
60.960.500 TL |
|
11-Toplam Vergi (9 + 10 =) |
670.565.500 TL |
|
12-Gelir Vergisi ve fon payı taksidi (11 / 3 =) |
223.521.833 TL |
ÖRNEK 7- Gayrimenkul Yatırım Ortaklıkları Kar Payı:
Bayan (S), sahip olduğu A Gayrimenkul Yatırım Ortaklığı hisse senetleri nedeniyle 2002 yılında 150 milyar lira kâr payı elde etmiştir. Bayan (S)’nin başka bir geliri bulunmamaktadır.
Yatırım ortaklıklarından elde edilen kâr payları, bu kâr paylarının 1/5’i oranında hesaplanan vergi alacağı dahil edildikten sonraki tutarlarının (TL cinsinden olanlarda indirim oranı uygulandıktan sonraki kısmın) 6.650.000.000 lirayı aşması halinde yıllık beyanname ile beyan edilmek durumundadır.
Bu durumda Bayan (S)’nin 2003 yılı Mart ayında vereceği yıllık gelir vergisi beyannamesinde yıllık gelir vergisi aşağıdaki şekilde hesaplanacaktır (2002 yılı indirim oranının % 83.5 olduğu varsayımı ile):
|
1-Gayrimenkul yatırım ortaklığı kâr payı |
150.000.000.000 TL |
|
2-Vergi alacağı |
30.000.000.000 TL |
|
3-Vergi Alacağı dahil yatırım ortaklığı kâr payı |
|
|
4- İndirim oranı (Varsayım) |
% 83.5 |
|
5-Vergi alacağı dahil yatırım ortaklığı kâr payının indirime |
|
|
6-Yatırım Ortaklığı kar payının vergi alacağı dahil beyana |
|
|
7-Yıllık Gelir Vergisi Matrahı |
29.700.000.000 TL |
|
8-Hesaplanan Gelir Vergisi |
8.780.000.000 TL |
|
9-Hesaplanan Fon Payı |
878.000.000 TL |
|
10-Toplam Vergi |
9.658.000.000 TL |
|
11-Mahsup edilecek vergi alacağı (2 - (2 * % 83.5=) |
4.950.000.000 TL |
|
12-Mahsup edilecek vergi alacağına ait fon payı (11*%10=) |
495.000.000 TL |
|
13-Mahsup edilecek vergi alacağı ve fon payı (11 + 12=) |
5.445.000.000 TL |
|
14-Ödenecek gelir vergisi ve fon payı |
4.213.000.000 TL |
|
15-Gelir Vergisi ve fon payı taksidi (1 / 3 =) |
1.404.333.333 TL |
ÖRNEK 8- Alacak faizleri:
Bay (K), 2002 yılında 20 milyar lira alacak faizi elde etmiştir. Bay (K)’nin başka bir geliri bulunmamaktadır.
Alacak Faizleri üzerinden stopaj yapılmamakta olup tamamının (TL cinsinden olanlarda indirim oranı uygulandıktan sonra kalan kısmın) yıllık beyanname ile beyanı zorunludur.
Bu durumda Bay (K)’nın 2003 yılı Mart ayında vereceği yıllık gelir vergisi beyannamesinde yıllık gelir vergisi aşağıdaki şekilde hesaplanacaktır (2002 yılı indirim oranının % 83.5 olduğu varsayımı ile):
|
1-Alacak faizi tutarı |
20.000.000.000 TL |
|
2-İndirim oranı (Varsayım) |
% 83.5 |
|
3-Alacak faizinin indirime tabi kısmı |
16.700.000.000 TL |
|
4-Alacak faiz gelirinin beyana tabi kısmı |
3.300.000.000 TL |
|
5-Yıllık Gelir Vergisi Matrahı |
3.300.000.000 TL |
|
6-Hesaplanan Gelir Vergisi |
660.000.000 TL |
|
7-Hesaplanan Fon Payı |
66.000.000 TL |
|
8-Toplam Vergi |
726.000.000 TL |
|
9-Gelir Vergisi ve fon payı taksidi (1 / 3 =) |
242.000.000 TL |
ÖRNEK 9- 26.7.2001 tarihinden önce ihraç edilmiş Devlet Tahvili faiz geliri:
Bay (H), 2002 yılında 26.7.2001 tarihinden önce ihraç edilmiş Devlet tahvillerinden 300 milyar lira faiz geliri elde etmiştir. Devlet tahvili faiz geliri üzerinden % 0 oranında stopaj yapıldığından fiilen stopaj yapılmamıştır. Bay (H)’nin başka bir geliri bulunmamaktadır.
Devlet tahvili faiz gelirinin (TL cinsinden olanlarda indirim oranı uygulandıktan sonraki kısmın) 6 milyar 650 milyon lirayı aşması halinde tamamının yıllık beyanname ile beyan edilmesi zorunludur.
Bu nedenle Bay (H)’nin 2002 yılı Mart ayında vereceği yıllık gelir vergisi beyannamesinde yıllık gelir vergisi aşağıdaki şekilde hesaplanacaktır(2002 yılı indirim oranının % 83.5 olduğu varsayımı ile):
|
1-Devlet tahvili faiz tutarı (BRÜT) |
300.000.000.000 TL |
|
2-Devlet tahvili faiz geliri stopajı (Stopaj oranı %0) |
0 TL |
|
3-İndirim oranı (Varsayım) |
% 83.5 |
|
4-Devlet tahvili faiz gelirinin indirime tabi kısmı |
250.500.000.000 TL |
|
5-Devlet tahvili faiz gelirinin beyana tabi kısmı |
49.500.000.000 TL |
|
6-Yıllık Gelir Vergisi Matrahı |
49.500.000.000 TL |
|
7-Hesaplanan Gelir Vergisi |
17.010.000.000 TL |
|
8-Hesaplanan Fon Payı |
1.701.000.000 TL |
|
9-Toplam Vergi |
18.711.000.000 TL |
|
10-Mahsup edilebilecek stopaj tutarı |
0 TL |
|
11-Ödenecek gelir vergisi ve fon payı |
18.711.000.000 TL |
|
12-Gelir Vergisi ve fon payı taksidi (1 / 3 =) |
6.237.000.000 TL |
ÖRNEK 10- Özel Sektör Tahvil faiz geliri:
Bayan (O), 2002 yılında sahip olduğu özel sektör tahvil faiz geliri nedeni ile 100 milyar lira faiz geliri elde etmiş olup bu gelir üzerinden %13,2 oranında stopaj yapılmıştır. Bayan (O)’nun başka bir geliri bulunmamaktadır.
Özel sektör tahvil faiz gelirinin (TL cinsinden olanlarda indirim oranı uygulandıktan sonraki kısmın) 6 milyar 650 milyon lirayı aşması halinde tamamının yıllık beyanname ile beyan edilmesi zorunludur. Beyan edilen bu gelir üzerinden hesaplanan vergiden, yıl içinde stopaj yolu ile ödenmiş olan verginin indirim oranı uygulandıktan sonraki kısmının indirilmesi gerekmektedir.
Bu nedenle Bayan (O)’nun 2003 yılı Mart ayında vereceği yıllık gelir vergisi beyannamesinde yıllık gelir vergisi aşağıdaki şekilde hesaplanacaktır:
|
1-Özel sektör tahvili faiz tutarı (BRÜT) |
100.000.000.000 TL |
|
2-Özel sektör tahvili faiz geliri stopajı (Stopaj oranı %13,2) |
13.200.000.000 TL |
|
3-Özel sektör tahvil faizi (NET) |
86.800.000.000 TL |
|
4-İndirim oranı (Varsayım) |
% 83.5 |
|
5-Özel sektör tahvili faiz gelirinin indirime tabi kısmı |
83.500.000.000 TL |
|
6-Özel sektör tahvili faiz gelirinin beyana tabi kısmı |
16.500.000.000 TL |
|
7-Yıllık Gelir Vergisi Matrahı |
16.500.000.000 TL |
|
8-Hesaplanan Gelir Vergisi |
4.285.000.000 TL |
|
9-Hesaplanan Fon Payı |
428.500.000 TL |
|
10-Toplam Vergi |
4.713.500.000 TL |
|
11-Mahsup edilebilecek stopaj tutarı (2 – (2 * % 83.5=)) |
2.178.000.000 TL |
|
12-Ödenecek gelir vergisi ve fon payı |
2.535.500.000 TL |
|
13-Gelir Vergisi ve fon payı taksidi (1 / 3 =) |
845.166.666 TL |
ÖRNEK 11- 26.7.2001 tarihinden önce ihraç edilmiş Hazine bonolarından faiz geliri, 26.7.2001 tarihinden sonra ihraç edilmiş Hazine bonolarından faiz geliri ve 26.07.2001 tarihinden önce ihraç edilmiş Hazine bonoları alım satım kazancı:
Bay (A) 2002 yılında 26.7.2001 tarihinden önce ihraç edilmiş Hazine bonolarından 50 milyar lira, 26.07.2001 tarihinden sonra ihraç edilmiş Hazine bonolarından ise 90 milyar lira faiz geliri elde etmiş olup 26.07.2001 tarihinden önce ihraç edilmiş Hazine bonolarının alım satımından da 60 milyar lira kazanç elde etmiştir. Bay (A)'nın başka bir geliri bulunmamaktadır.
26.07.2001 tarihinden önce ihraç edilen TL cinsinden Hazine bonolarından elde edilen faiz geliri, indirim oranına; 26.07.2001 tarihinden sonra ihraç edilmiş Hazine bonolarından elde edilen faiz geliri ise hem indirim oranına hem de 2002 yılı DT/HB istisnasına tabidir. Bu menkul kıymet faiz gelirleri % (0) oranında stopaja tabi olduğundan her iki faiz gelirinin indirim ve 2002 yılı DT/HB istisnası uygulandıktan sonraki kısımları toplamının 6 milyar 650 milyon lirayı aşması halinde tamamının beyan edilmesi gerekmektedir.
26.07.2001 tarihinden önce ihraç edilmiş Hazine bonolarının alım satımından elde edilen kazanç indirim oranına (veya maliyet bedeli endekslemesine) ve 3 milyar 500 milyon liralık istisnaya tabidir. Bu nedenle elde edilen gelirin indirim oranı ((veya maliyet bedeli endekslemesi) uygulandıktan sonraki kısmının 3 milyar 500 milyon lirayı aşan bölümü beyana tabidir:
Bu nedenle Bayan (A)’nın 2003 yılı Mart ayında vereceği yıllık gelir vergisi beyannamesinde yıllık gelir vergisi aşağıdaki şekilde hesaplanacaktır (2002 yılı indirim oranı % 83.5, 2002 yılı DT/HB istisna tutarının 79 milyar 250 milyon lira olduğu varsayımı ile):
|
1-26.7.2001 tarihinden önce ihraç edilmiş |
|
|
2-Hazine Bonosu faiz geliri stopajı (Stopaj oranı %0) |
0 TL |
|
3-İndirim oranı (Varsayım) |
% 83.5 |
|
4-Hazine Bonosu faiz gelirinin indirime tabi kısmı |
41.750.000.000 TL |
|
5-Hazine bonosu faiz gelirinin beyana tabi kısmı |
8.250.000.000 TL |
|
|
|
|
6-26.07.2001 tarihinden sonra ihraç edilmiş |
90.000.000.000 TL |
|
7-Hazine Bonosu faiz geliri stopajı (Stopaj oranı %0) |
0 TL |
|
8-İndirim oranı (Varsayım) |
% 83.5 |
|
9-Hazine bonosu faiz gelirinin indirime tabi kısmı |
75.150.000.000 TL |
|
10-Hazine bonosu faiz gelirinin indirim sonrası istisnaya tabi |
14.850.000.000 TL |
|
11-2002 yılı DT/HB istisna tutarı (Varsayım) |
79.250.000.000 TL |
|
12-Hazine bonosu faiz gelirinin beyana tabi kısmı |
0 TL |
|
|
|
|
13-26.07.2001 tarihinden önce ihraç edilmiş |
60.000.000.000 TL |
|
14-İndirim oranı (Varsayım) |
% 83.5 |
|
15-Hazine bonosu alım-satım kazancının indirime tabi kısmı |
50.100.000.000 TL |
|
16-Hazine bonosu alım-satım kazancının indirim sonrası |
9.900.000.000 TL |
|
17-İstisna Tutarı |
3.500.000.000 TL |
|
18-Hazine bonosu alım-satım kazancının beyana tabi kısmı |
6.400.000.000 TL |
|
|
|
|
19-Yıllık Gelir Vergisi Matrahı (5 + 12 + 16) (8.250.000.000 + 0 + 6.400.000.000=) |
14.650.000.000 TL |
|
20-Hesaplanan Gelir Vergisi |
3.730.000.000 TL |
|
21-Hesaplanan Fon Payı |
373.000.000 TL |
|
22-Toplam Vergi |
4.103.000.000 TL |
|
23-Mahsup edilebilecek stopaj tutarı |
0 TL |
|
24-Ödenecek gelir vergisi ve fon payı |
4.103.000.000 TL |
|
25-Gelir Vergisi ve fon payı taksidi (1 / 3 =) |
1.367.666.666 TL |
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amacı taşır. Uygulamalarınızı değerlendirirken güncel mevzuatı ve kendi koşullarınızı dikkate alınız. Yasal Uyarı →